خصوصيات جغرافيايي

 موقعیت و وسعت

شهرستان اسكو يكي از نزديكترين شهرستانهاي استان آذربايجان شرقي به مركز استان (شهرستان تبريز) مي باشد كه حدود سي كيلومتر از مركز استان فاصله دارد اين شهرستان با وسعت 9/1170 كيلومترمربع 67/2 درصد مساحت استان را دارا است و از شمال به شهرستانهاي بستان آباد و از مغرب به درياچه اروميه محدود است.

 طول جغرافيايي اسكو 46درجه و 6 دقيقه و 30 ثانيه و عرض جغرافيايي آن 37 درجه و 55 دقيقه است و با تهران 21 دقيقه و 12 ثانيه اختلاف ساعت دارد.جمعيت حدود هفتاد هزار نفر ساكن اين شهرسان در قالب دو بخش (بخش مركزي شهرستان و بخش ايلخچي) و سه شهر اسكو – ايلخچي و سهند و پنج دهستان گنبرف – باويل – سهند - تازه كند و شوركات جنوبي (40 پارچه آبادي روستا) در تشكل هاي مختلف اجتماعي به فعاليت هاي فردي و گروهي از آن جمله كشت و زرع – كارمندي و كارگري – دامداري و دامپروري – زنبورداري و باغداري – توليد و بافندگي – داد و ستد – تعليم و تعلم نسبت به تامين ممر معاش جهت ادامه حيات و ارتقاء سطح زندگي فردي و ترقي جامعه خود در تلاش و تقلا مي باشند.

چگونگي پستي و بلندي کوهها و ارتفاعات مهم

 اسكو منطقه اي ييلاقي با تپه ماهورهايي از بقاياي آتشفشانهاي سهند در دورانهاي پيشين مي باشد كنارهاي درياچه اروميه در غرب مسطح و جلگه اي و هرقدر از غرب به شرق پيش رويم ارتفاع زمين بيشتر شده تا به قله هاي سهند كه پيوسته پوشيده از برف مي باشد مي رسيم.

           بنابراين اسكو به مناسبت واقع شدن در مسير كوهپايه هاي سهند و برودت آن از يكطرف و بخارات و رطوبت درياچه اروميه از سوي ديگر داراي يكنوع آب و هواي ملايم و مرطوب مي باشد. اگر بخش مركزي شهرستان اسكو را مبداء قرار دهيم هر قدر بطرف مغرب (درياچه اروميه) پيش رويم زمين سرازير و هوا گرمتر و هر قدر بطرف مشرق كوههاي سهند رويم زمين سربالايي و هوا خنكتر و سردتر مي‌گردد.

           كوهستان سهند پس از سبلان يكي از بزرگترين و مهمترين برجستگيهاي آذربايجان شرقي و از معروفترين كوههاي آتشفشاني خاموش ايران است كه در 50 كيلومتري جنوب تبريز قرار دارد و سلطان داغي در شمال كوهستان سهند و در بخش مركزي شهرستان اسكو واقع شده است. اين كوه بعد از قله جام داغي سهند و در بخش مركزي شهرستان اسكو واقع شده است. اين كوه بعد از قله جام داغي سهند به ارتفاع 3710 متر و قوچ گلي سهند به ارتفاع 3700 متر سومين قله سهند محسوب مي شود كه كه 3476 متر ارتفاع دارد اين كوه يكي از كوههاي مهم آتشفشاني سهند بوده كه در حدود ده ميليون سال پيش فعال بوده است و بعلت برودت هوا و انجماد و انقباض، توده سنگ ها بصورت ورقه ورقه درآمده اند.

وضعيت آب و هوايي و ميزان بارندگي در شهرستان

شهر اسكو در جنوب تبريز و در شمال كوههاي سهند قرارگرفته و ارتفاع آن از سطح درياي آزاد حدود 1500 متر مي باشد. اين شهر به مانند ساير شهرهاي آذربايجان داراي تابستان كوتاه و ملايم و زمستانهاي سرد و طولاني مي باشد.

           بارندگي آن بيشتر در فصول سرد سال بوده و تابستانهاي آن خشك و گاهي با بارندگيهاي رگباري مي باشد متوسط بارش سالانه 288 ميلي متر مي باشد و بيشترين بارش ثبت شده در طول مدت آماري (1968 تا 1984)، 473 ميلي متر در سال و كمترين بارش سالانه ثبت شده 192 ميلي متر مي باشد.

           بيشتر بارندگي هاي بهاره مي باشد كه حدود 5/40% بارندگيها را شامل مي شود كه در اوايل بهار بصورت باران و برف در اواسط بهار بارانهاي مداوم مي باشد از اواسط خرداد به بعد معمولاً بارندگيها قطع و خشكي يا كم باراني تا اواخر شهريور ادامه مي يابد بارندگيهاي تابستان كه حدود 5% بارشها را شامل مي شود بيشتر بصورت رگبارهاي اتفاقي مي باشد و در بعضي تابستانها ممكن است اصلاً بارشي روي ندهد بارشهاي پاييزه كه حدود 5/25% بارندگيهاي سالانه را شامل مي شود از مهر شروع مي شود و در اوايل بصورت باران و در اواخر پائيز بصورت باران يا برف ريزش مي كند بارندگيهاي زمستانه تا حدود 29% بارشهاي سالانه بصورت برف مي باشد.

وضعيت پوشش گياهي ،جنگل و مرتع

شهرستان اسكو فاقد جنگل طبيعي مي باشد و وضعيت مراتع شهرستان بشرح زير
مي باشد:

الف: مراتع خوب 9500 هكتار كه كل توليد علوفه سالانه آن بطور متوسط 6308 تن كه برابر
24% كل مراتع شهرستان مي باشد.

ب : مراتع متوسط 28000 هكتار كه كل توليد علوفه سالانه آن بطور متوسط 8120 تن كه برابر 55% كل مراتع شهرستان مي باشد.

ج : مراتع فقير 8500 هكتار كه كل توليد علوفه سالانه آن بطور متوسط 340 تن كه برابر 21% كل مراتع شهرستان مي باشد.

 قابل ذكر است كه كلاً وسعت مراتع 46000 هكتار و كل توليد علوفه سالانه بطور متوسط 14767 تن مي باشد كه درصورت اجراي برنامه هاي احياء و اصلا مراتع، كل مراتع از قابليت خوبي برخوردار مي باشد.

منابع آب شهرستان : آبهاي سطح الارضي - رودها ، چشمه ها و قنوات ، آبهاي تحت الارضي

منابع آب شهرستان اسكو عمدتاً از طريق منابع زيرزميني تامين مي گردد.

           شيوه رايج در اين زمينه حفر و تجهيز چاههاي عميق و نيمه عميق است اغلب بهره برداري زراعي با صرف هزينه هاي قابل ملاحظه قسمت عمده اي از نياز آبي اراضي خودرا تامين و گاهاً نيز به آب فروشي اقدام مي كنند.

           در ضلع شرقي درياچه اروميه شورشدن آب با سرعت تصاعدي در حال پيشروي است آبهاي شور بطرف لايه هاي آبدار خشكي نفوذ و وضعيت نامطلوبي را بوجود مي آورد و اگر اين روند همين طوري پيش برود و موضوع بصورت جدي گرفته نشود آب و خاك منطقه كيفيت خودرا از دست داده و در امر زراعت و باغداري قابل بهره برداري نخواهدبود.

           بخش ديگري از منابع آب مورد استفاده، جريانات سطحي منطقه است كه عمده ترين آن رودخانه آجي چاي و سرشاخه‌هاي آب مي باشد.

آب سرشاخه هاي شيرين اين رودخانه در فصول پرآبي و براساس حقابه هاي موجود بين بهره برداران توزيع مي شود. ضمناً جريان رودخانه آجي چاي نيز در فصل بهار بدليل مناسب بودن كيفيت آن براي مصارف كشاورزي مورد استفاده زارعين و بهره برداران حاشيه رودخانه قرارمي گيرد.

تعداد بخشها ، شهرها، دهستانها و نقاط روستايي در سطح شهرستان

شهرستان اسكو داراي دو بخش (بخش مركزي اسكو – بخش ايلخچي) و سه شهر (اسكو – ايلخچي – سهند) و پنج دهستان به شرح زير مي باشد:

1-    دهستان سهند شامل روستاهاي اسفنجان (مركز دهستان) – كندوان – كهنمو – عنصرود – آمقان – اسكندان

2-  دهستان گنبرف شامل روستاهاي اربط (مركز دهستان) – گنبرف – كردآباد – مجارشين – اوچ تيه – آغچه كهل – قنديلو – آشيستان – كوهدل

3-  دهستان باويل شامل روستاهاي كلجاه (مركز دهستان) – باويل عليا – باويل سفلي – ديزج – بايرام – كوشن ميرزا رحيم

4-  دهستان شوركات جنوبي شامل روستاهاي خاصبان (مركز دهستان) – خورخور- سرين ديزج – شللو – ميرجانلو – مهدينلو – زين الحاجيلو – حسن آباد – علي آباد – قشلاق – بيگلو – خاصلر

5-    دهستان تازه كند شامل روستاهاي تازه كند (مركز دهستان) – نوجه ده – آخولا – بارانلو – قره تپه – ساتلو – كردلر

تعداد روستاهاي شهرستان 40 پارچه آبادي مي باشند كه 21 روستا تابع بخش مركزي و 16 روستا تابع بخش ايلخچي مي باشند.

بررسي وضعيت تقسيمات کشوري و سوابق آن
 

شهرستان اسكو در گذشته يكي از بخشهاي تابعه شهرستان تبريز بوده است. شايان ذكر است كه بخشداري اسكو در آذرماه 1321 شمسي تاسيس گرديده و قدمت و سابقه ايجاد و تاسيس بخشداري قبل از ارتقاء به سطح شهرستان بيش از 55 سال مي باشد ضمناً قبل از فرمانداري شدن اين شهرستان خسروشهر يكي از شهرهاي تابعه بخش اسكو بود كه در سال 1376 همزمان با ارتقاء بخشداري اسكو به فرمانداري خسروشهر و آباديهاي اصفهلان، لاهيجان، اسپس – قلعه چه و شيخ حسن از اين شهرستان منتزع و پس از ارتقاء به سطح بخش به شهرستان تبريز الحاق گرديد و شهر ايلخچي نيز به لخش ايلخچي تبديل و هم اكنون يكي از بخش هاي تابعه شهرستان اسكو مي باشد.

خصوصيات جمعيتي و انساني

 
بررسي وضعيت توزيع جمعيت شهرستان به تفكيك جمعيت شهري و روستايي عشايري

          بر مبناي سرشماري عمومي نفوس و مسكن سال 1375 كل جمعيت شهرستان اسكو 66763 نفر مي باشد كه تعداد 3803 خانوار با جمعيت 14383 نفر جمعيت ساكن در شهر اسكو و تعداد 2527 خانوار با 10348 نفر جمعيت ساكن در شهر ايلخچي مي باشد (جمعيت كل شهري شهرستان اسكو 24731 نفر مي باشد) تعداد كل خانوار و جمعيت روستايي شهرستان اسكو به ترتيب 9085 خانوار و 42032 نفر مي باشد كه در پنج دهستان (40 پارچه آباديهاي تابعه شهرستان) سكونت دارند.

از كل جمعيت مذكور 33714 نفر مرد و 33049 نفر زن مي باشد و جمعيت 6 ساله و بالاتر 5932 نفر و جمعيت 10 ساله و بالاتر 52902 نفر است.

تركيب سني و جنسي شهرستان به تفكيك مناطق شهري و روستايي به تفكيك

 گروه هاي بزرگ جمعيتي – خردسال – ميان سال – سالخورده

از نظر ساختار سني جمعيت شهرستان اسكو نسبت به ساير شهرستانهاي استان از جواني نسيتاً كمتري برخوردار است و تدريجاً به مرحله اي نزديك مي شود كه ويژگيهاي جمعيت جوان را نتوان در آن مشاهده نمود همچنانكه در جدول گروه هاي عمده سني شهرستان ديده مي شود نسبت گروه سني 14-0 ساله  7/33 درصد است و جمعيت 64-25 ساله در اين سال داراي بيشترين سهم ساختمان سني جمعيت با 1/40 درصد مي باشد.

 گروههاي عمده سني شهرستان به تفكيك جنس و نقاط شهري و روستايي در سال 1375

ماخذ :

            سازمان برنامه و بودجه آذربايجان شرقي

  بررسي ميزان افراد بيکار و علل بيکاري در سطح شهرستان

از تعداد كل جمعيت فعال شهرستان (10 سال و بالاتر) 716 نفر براساس سرشماري عمومي نفوس و مسكن سال 1375 بيكار مي باشند كه با ايجاد تعاوني هاي چند منظوره مي توان نسبت به از بين بردن مشكل و معضل بيكاري اقدام نموده و يا با تشكيل شهرك و يا ناحيه صنعتي مي توان علاوه بر جذب افراد بيكار منطقه از ساير مناطق نيز افراد بيكار را در شهرك و يا ناحيه صنعتي به كار گمارد.

بررسي امکانات و پتانسيل هاي موجود در سطح شهرستان براي گذراندن اوقات فراغت

 
با توجه به اينكه سازندگان امروز و فرداي اين كشور مي باشند عليهذا لزوم رسيدگي به مسايل آنان و سوق دادن افكار آنها به راه صحيح و اصولي يكي از مسايل مهم مملكتي مي باشد كه توجه مسئولان كشور را به خود اختصاص داده است و از طرفي به دليل جوان بودن مردم ايران شايسته و مطلوب است به منظور جلوگيري از هرگونه عواقب و تنش هاي اجتماعي احتمالي در آينده به مسايل و مشكلات اين قشر از جامعه به صورت مضاعف پرداخته شود چرا كه اين افراد از سياستگزاران فرداي كشور در مراكز مختلف تصميم گيري خواهند بود. بيكاري، مشكل ازدواج و مشكلات اجتماعي و اقتصادي در ذهن و افكار جوانان تأثير بسزايي دارد و لزوم برنامه ريزي كاملاً حساب شده براي اين قشر شديداً احساس مي گردد.

ـ‌ امكانات و پتانسيل هاي موجود در سطح شهرستان عبارتند از:

سالن ورزشي چند منظوره سرپوشيده و ميدان فوتبال در شهرستان اسكو و ايلخچي

ميادين فوتبال در تعداد 6 روستاي تابعه شهرستان

كتابخانه عمومي در شهرهاي اسكو و ايلخچي

7 باب كتابخانه در روستاهاي تابعه شهرستان

كانون فرهنگي فجر اسكو و نصر ايلخچي

فضاي سبز و پارك بازي

يكباب سينما در شهر اسكو (مركز شهرستان) كه به دليل مشكلات حقوقي تقريباً بعد از پيروزي انقلاب اسلامي تعطيل مي باشد.

وجود دارالقرآن در برخي مساجد شهري و روستايي.

  وضعيت آموزش

 در سال 1375 تعداد كل دانش آموزان شهرستان اسكو 24937 نفر بوده كه از اين تعداد 67/54 درصد مربوط به مناطق روستايي و 33/45 درصد مربوط به مناطق شهري مي باشد. از كل دانش آموزان شهرستان اسكو 18/53 درصد در مقطع ابتدايي، 25/27 درصد در مقطع راهنمايي، 90/14 درصد در مقطع متوسه عمومي، 30/2 درصد در مقطع كودكستان، 76/0 درصد در مقطع بزرگسالان، ‌17/0 درصد در مقطع كودكان استثنايي، 44/1 درصد در هنرستان‌هاي فني و حرفه‌اي مشغول به تحصيل مي باشند.

 در شهرستان اسكو تعداد 215 آموزشگاه وجود دارد كه از اين تعداد 69 آموزشگاه در مناطق شهري، 146 آموزشگاه در مناطق روستايي داير مي باشند. سهم هر يك از مقاطع تحصيلي كودكستان، مدارس استثنايي، ابتدايي، راهنمايي، متوسطه عمومي و هنرستان‌هاي فني و حرفه اي از كل آموزشگاه هاي شهرستان به ترتيب 30/9، 47/0، 30/49، 23/30، 84/8 و 86/1 درصد مي‌باشد.

 در مقاطع مختلف تحصيلي به ترتيب ابتدايي به ازاء هر 25 نفر دانش آموز، راهنمايي به ازاء هر 23 نفر دانش آموز، متوسطه به ازاء هر 29 نفر دانش آموز، و به ازاء هر 12 نفر دانش‌آموز هنرستان، يك نفر كادر آموزشي وجود دارد. تراكم كلاسهاي مقاطع ابتدايي،‌ راهنمايي، متوسطه و هنرستان‌ هاي فني به ترتيب 23، 25، 37، 27 نفر مي باشد.

وضعيت اقتصادي

          براساس مندرجات جدول جمعيت دهساله و بيشتر شهرستان بر حسب فعاليت از نظر اقتصادي در سال 1375 حدود 51/43 درصد از جمعيت دهساله و بيشتر شهرستان از نظر اقتصادي فعال هستند. يعني كساني كه به كاري اشتغال داشتند و يا بيكار در جستجوي كار بودند. در همين سال جمعيت غيرفعال از نظر اقتصادي شامل زنان خانه دار،‌ دانش آموزان، صاحبان درآمد بدون كار، ساير و اظهار نشده 49/56 درصد از جمعيت دهساله و بيشتر را تشكيل مي دهند.

          در سال 1375 نرخ عمومي فعاليت شهرستان حدود 48/34 درصد،‌ بار معيشت معادل 99/2 و نرخ بيكاري شهرستان برابر با 04/3 درصد بوده است. بنابر اين در سال مذكور از هر يك صد نفر جمعيت فعال 96/96 نفر شاغل به كار بوده اند.

          فعاليت هاي اقتصادي در محدوده شهرستان اسكو مشتمل بر انواع فعاليت هاي منتسب به بخش كشاورزي مي باشد كه به صورت زراعت، باغداري، دامداري و غالباً آميزه اي از آنها ديده مي شود كه بطور كلي بر محور بهره برداري از زمين استوار است و فعاليت هايي كه جزء بخش صنعت به شمار مي آيد در اين منطقه وجود دارد و به نوعي با كشاورزي مرتبط است .

جمعيت ده ساله و بيشتر شهرستان بر حسب فعاليت از نظر اقتصادي در سال 1375

مآخذ:

ـ‌ سازمان برنامه و بودجه آذربايجان شرقي،‌ نتايج سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1375، واحد انفورماتيك و اطلاع رساني

وضعيت کشاورزي

اراضي شهرستان اسكو مستعد براي توسعه كشاورزي و زراعت و باغداري مي باشد و امكانات بالفعل و بالقوه موجود در سطح شهرستان از ساير شهرستان هاي استان بالاتر و بيشتر مي باشد.

           از نظر باغداري اين منطقه از اهميت فوق العاده اي برخوردار بوده و مساحت و وسعت باغات داير اين موضوع را اثبات مي كند ضمناً ميزان توليدات محصولات سردرختي و كشاورزي اين منطقه از قبيل گردو، برگه زردآلو،‌ بادام (گونه هاي ديرگل)، بذر يونجه، زيره، گندم، جو، سبزيجات، چغندر قند،‌ انگور، فندق، سيب و گلابي، گل سرخ و بويژه پياز در سطح استان و كشور و حتي خارج از كشور مطرح مي باشد. وجود حدود 200000 واحد دامي و تعداد قابل توجهي گاوداري و مرغداري صنعتي در منطقه (مرغ اجداد خاصبان ـ گاوداري نگين آذر ساتلو) و 50000 هكتار مراتع خوش خوراك در دهستان هاي تابعه نشانگر اين موضوع است كه شهرستان اسكو در امر كشاورزي و زراعت و باغداري فعال بوده و با تكميل عمليات اجرايي سد شهيد مدني تبريز و بهره برداري از پروژه مذكور مساحت قابل توجهي از اراضي دهستان هاي تازه كند و شوركات جنوبي از حالت ديم به حالت آبي تبديل خواهد شد و مزرعه شيلاتي ماهيان گرم آبي براي توليد انواع ماهيها در ضلع غرب بخش ايلخچي در حال احداث مي باشد كه در صورت تكميل و به بهره برداري رسيدن پروژه حدود 600 نفر اشتغالزايي خواهد داشت.

توزيع اراضي شهرستان اسكو:

          اراضي شهرستان بالغ بر 29504 هكتار مي باشد كه 9091 هكتار آن را زراعت آبي و 15895 هكتار را زراعت ديم و 3862 هكتار را باغات مثمر و 656 هكتار را باغات غير مثمر تشكيل مي دهند.

نقاط تاريخي و ديدني

الف – کندوان يا کندوجان:

          يكي از روستاهاي دهستان سهند مي باشد كه در 18 كيلومتري جنوب  اسكو در دامنه سرسبز سلطان داغي و در 50 كيلومتري جنوب غربي تبريز واقع شده است. روستاي تاريخي كندوان در دامنه شمالي ارشد داغي و قسمت غربي توده كوهستاني سهند در بخش شرقي دره آبرفتي قرار دارد. اين روستا طبق سرشماري عمومي نفوس و مسكن سال 1375، 137 خانوار و 750 نفر جمعيت دارد كه به كار كشاورزي و دامداري و صنايع دستي اشتغال دارند.

 آنچه به كندوان هويت باستاني داده وجود 117 خانوار و منزل مسكوني در درون توده‌هاي مخروطي و هرمي شكل صخره اي كه روستاييان كندوان داخل اين توده ها براي خود خانه مسكوني، آغل، انبار، كارگاه ايجاد كرده اند.

           وجه تسميه كندوان به خاطر خانه هاي كندوئي شكلي مي باشد كه در دل صخره هاي كراني كله قندي شكل تعبيه شده است و از خصوصيات اين خانه هاست كه هواي داخل آن در زمستان گرم و مطبوع و در تايستان خنك مي باشد و درست برعكس بيرون كه در اين دهكده در تابستان مطبوع و معتدل و در زمستان و پربرف مي باشد.

           كوچه هاي دهكده كندوان در حقيقت همان شيارهاي ناشي از جريان تخريبي آب هاي جاري است، خانه هاي صخره اي و سنتي كندوان از جنس لارها (Larha) و اينمبريست (Inembridt) است كه در اثر مخلوط شدن مواد آتشفشان سهند با گل و لاي حاصله از باران‌هاي سيل آسا به وجود آمده است و تپه هاي مخروطي و هرمي شكل بيش از 60 متر ارتفاع دارند كه در درون هر مخروط بين دو يا چهار طبقه مسكن ساخته شده است كه در اصطلاح محلي به اين طبقات ( گيران – كران) مي گويند.

           درباره اوضاع معماري سنتي كندوان تعدادي از محققان و جغرافي دانان اعتقاد دارند كه كندوان در ايران نظيري ندارد و نوع معماري آن از نوع معماري صخره اي است و چنين تعريف مي كنند كه معماري صخره اي، از نظر بازسازي بسيار پراهميت تر از معماري معمولي است.

           در معماري معمولي به وسيله مصالح ساختماني آهك  و گچ و خشت، هيات اصلي معماري را به وجود آورده اند. در معماري معمولي فضا نتيجه هيات اصلي و حجم ساختمان است در صورتي كه در معماري صخره اي، عكس آن جريان دارد يعني معماي از فضا شروع مي‌شود. در مورد ايجاد طبقاتي به نام (كران) كه خانه هاي كندوان در داخل اين طبقات كنده شده نوع خاصي از معماري را به خود اختصاص داده است عقيده محققان چنين است.

           معماري صخره اي روستايي كندوان در رابطه با كران هاي طبيعي و مناظر اطرافش دنيايي از زيبايي را آفريده است كه در اثر فعل و انفعالات آتشفشاتي كوه سهند منظره اي بديع، در يكي از خوش آب و هواترين نقاط آذربايجان ايجاد شده است كه بيشتر به نظر خواب و خيال مي آيد.

           ده ها واحد كران گوناگون چندتايي، جفتي، تكي، مخروطي، دوكي شكل يكي از مهم‌ترين مناظر طبيعي سرزمين ايران را مجسم ساخته است.

           بررسي هاي مربوط به نمونه شناسي يا تيپولوژي (Tipology) خانه هاي صخره اي كنداوان بررسي هاي مربوط كه مهم ترين خصوصيت آن در ايجاد فضا پيروي اجباري از طبيعت و فرم ( كران ها)، در روستاي كندوان كران ها عموماً داراي دو طبقه است و در بعضي موارد سه و حتي چهار طبقه نيز در آنها ايجاد كرده اند.

           از طرفي وجود آب معدني بسيار گوارايي كه به عقيده پزشكان و مردم محل براي امراض كليوي بسيار مفيد و شفابخش است. وجود آب معدني گوارا، خانه هاي صخره اي و مخروطي منحصر به فرد، دره سرسبز و خرم، آب و هواي بسيار مطبوع كوهستاني و وجود لبنيات مرغول و دلپذير و عسل طبيعي از ديرباز روستاي كندوان را مود توجه علاقمندان قرار داده است و محيط آرام بخش و سكونت شبانگاهي روستا توام با نسيم دلپذيري كه از سهند زيبا مي وزد.

           جالب ترين انگيزه براي علاقمندان و محققان در ديدار از كندوان علاوه بر خانه هاي نوع معماري صخره اي وجود آب هاي معدني سرد و بسيار گواراي كندوان است كه اخيراً شهرت خاصي پيدا كرده و سبب جلب تعداد كثير مسافر و دردمند به كندوان شده است.

           يكي از چشمه ها كه از اهميت شايان و شهرت خاصي برخوردار است در نزديكي روستاي كندوان تحت عنوان چشمه آب معدني كندوان ظاهر شده است جريان آب اين چشمه دائمي بوده و تقريباً به طور يكنواخت مي باشد. با اين كه در فصول پرباران تغييراتي در دبي چشمه به وجود مي آيد. آب دهي لحظه اي چشمه حدود نيم ليت در ثانيه است موقعيت دهانه چشمه به صورت كف دره اي و دو دهانه بوده و انتقال آب از حدود 10 متري به وسيله لوله پليكا به منبع آب انتقال يافته و داراي مالكيت عمومي مي باشد.

           درمان با‌ آب معدني و به اصطلاح علمي كرونوتراپي، يكي از انواع معالجه به طريقه فيزيكي مي باشد. اكنون آب چشمه معدني كندوان يكي از موثرترين منابع طبيعي جهت از بين بردن سنگ كليه شهرت پيدا كرده است.

           بر اساس آزمايشات انجام گرفته آب كندوان بر روي سنگ فسفات L آپاتيت اثر كرده و سبب متلاشي شدن آن گرديده است. ( توسط خانم سهيلا فرهنگي كه زيرنظر آقايان دكتر يوسف البرز – دكتر علي زاده – دكتر فرخ حسن زاده) تشخيص شيمايي فسفر و كلسين در محلول جاري سنگ مزبور كاملاً مثبت بوده و اين آزمايش چندين بار تكرار و تاثير آب بر سنگ آپاتيت به اثبات رسيده است چرا كه از وزن سنگ نيز كاسته شده بود. بنا به نظر محققان فوق و به علت اسيدي بودن آب كندوان كه PH آن در حدود 8/6 مي باشد و با در نظر گرفتن تركيب شيمايي سنگ هاي فسفاته، آب كندوان با خاصيت اسيدي خود بر روي سنگ فوق كه حاوي تركيب فسفاته مي باشد به طور (Lnvitro) تاثير مي نمايد و سبب متلاشي شدن آن مي گردد.

ب – قله سلطان داغي از كوهستان سهند يا زيارتگاه اسامه سپهسالار لشكر اسلام:

          كوهستان سهند پس از سبلان يكي از بزرگترين و مهمترين برجستگيهاي آذربايجان‌شرقي و از معروفترين كوههاي آتشفشاني خاموش ايران است كه در 50 كيلومتري جنوب تبريز قرار دارد و سلطان داغي در شال غربي كوهستان سهند و در شهرستان اسكو واقع شده است اين كوه بعد از قله جام داغي سهند به ارتفاع 3710 متر و قوچ گلي سهند به ارتفاع 3700 متر سومين قله سهند محسوب مي شود كه 3476 متر ارتفاع دارد اين كوه يكي از كوههاي مهم آتشفشاني سهند بوده كه در حدود ده ميليون سال پيش فعال بوده است و به علت برودت هوا و انجماد و انقباض، توده سنگها بصورت ورقه ورقه درآمده اند.

 
پ – بقعه امامزاده اسكو:

          بر روي تپه‌اي در جنوب اسكو و مشرف به شهر واقع شده، گنبدي دارد آجري و بلند كه چهار منفذ كوچك در چهر روي آن تعبيه شده است. در ورودي بقعه به دهليز كوچكي باز مي‌شود كه راهي به درون بقعه دارد و يك ضريح چوبي كهنه روي قبر امامزاده نهاده اند.

          در كنار يكي از قبور سنگ طاق مانندي موجود است كه تقريباً دو ثلث آن در خاك فرو رفته و مردم محل آنرا «سانجي داشي» و يا سنگ سرفه مي گويند و معتقدند كه بچه هايي كه سياه سرفه بگيرند اگر از زير آن سنگ عبور كنند به جهت اينكه اين سنگ دروازه اولياء ا... بوده شفا پيدا مي كنند و از جميع امراض در امان خواهند بود. طبيعت جذاب و آب معدني روستاي عنصرود:

ت- روستاي عنصرود:

          يكي از اقراء پرجمعيت دهستان سهند مي باشد كه داراي طبيعت جذاب و سرسبز و چشمه هاي آب معدني بوده كه بعلت عدم راه دسترسي مطلوب آنطور كه بايد و شايد در سطح شهرستان و استان شناخته نشده است و نياز به ايجاد و احداث راه مناسب به منظور توسعه صنعت توريسم دارد كه در صورت ايجاد امكانات لازم و معرفي توسط ارگانهاي ذيربط مي تواند در توسعه اقتصادي و اجتماعي قريه مذكور و قراء همجوار خيلي موثر باشد.

ث – پير حيدر:

          مردي زاهد و گوشه نشين كه بنوشته مرحوم آقاي كارنگ ... از سمنان به تبريز آمده بعد در اسكو سكونت گزيده است، مقبره او به همراه پسرش باباشكر الله در شرق محله سوسيان در روي تپه اي قرار گرفته و اين منطقه بنام وي نامگذاري شده است، قبر پير حيدر خاكي است و كتيبه اي ندارد و يا داشته از بين رفته است. وفات پير حيدر در دوازدهم صفر 856 قمري در اسكو اتفاق افتاده است پائين تپه باغهاي باصفاست و باغ خليل اوف از آن جمله است و خليل اوف كه نامش حاج سيدرضا اسكويي و برادرش سيد حسن بود هر دو فرزندان حاج خليل و باني دبستان برادران اسكويي در اسكو هستند.

ج - مزار الله بنده سي:

          بر فراز تپه اي بلند در جنوب شرقي اسكو بقعه اي وجود دارد كه سابقاً گنبد خشتي داشته و اكنون فروريخته است در درون بقعه قبر سنگي ساده اي هست بدون نوشته و تاريخ فوت كه قبر متعلق به پير گمنامي است كه او را الله بنده سي «بنده خدا» مي گويند و قبر سنگي ديگري در بيرون بقعه وجود دارد كه گوينده يكي از مريدان پير است و مردم به صاحب اين قبر هم مانند ديگر بقعه اعتقاد دارد و در روزهاي متبرك به زيارت آن مي روند و نذر مي گويند.

چ – مسجد پايتخت :

          درست در وسط دو محله عليا و سفلي اسكو واقع شده و مسجدي كوچك و آباد بدون ستون با ديوارهاي عريض و طاق خشتي محكم و قديمي بر روي ديوار جنوب مسجد سنگ نوشته مرمريني بطول قريب يك متر و عرض شصت سانتيمتر وجود دارد.

مضمون سنگ نوشته چنين است: قال الله تبارك و تعالي ان المساجد الله و لا تدعوا مع الله احداً وفق اله سبحانه و تعالي عبدالملتجي بوفور الطاعه راغمي حاجي عوض بن اخمد. بتجديد هذالعماره شريفه المباركه بعد تخريبها. بحمدالله و سبحان و تمت به اهتمامه و جرز ذالك في شهور سنته احد و سنين بعد الالف من الهجره النبويه و در حاشيه دست راست كتيبه عبارت «لااله الا الله» «محمد رسول الله» «علي والي الله».

          با همان خط و شيوه ثلث جلي بطور برجسته كنده شده است.

از مضمون اين سنگ نوشته برمي آيد كه اين مسجد نيز در دوره استيلاي روميان يا بعبارت ديگر عساكر عثماني مانند مساجد ساير بلاد آذربايجان تخريب شده و پس از مراجعت و و هزيمت آنان دوباره توسط يكي از ثروتمندان اسكو بنام حاجي عوض بن احمد در سال 1061 هجري قمري مرمت و تجديد بنا شده است.

ح- مسجد جامع اسكو:

          اين مسجد كمي بالاتر از مسجد پايتخت در كنار خيابان اصلي و ميدان بزرگ اسكو واقع شده كف آن 2 متر از سطح خيابان بالاتر است. شش ستون سنگي و 12 گنبد ضربي آجري دارد سر ستونهايش سنگي مي باشد. اهل محل تاريخ بناي مسجد را همزمان با تاريخ تجديدبناي مسجد پايتخت مي دانند. بهرحال مسجدي است آباد و خوش طرح ، مفروش داير و نمونه زيبائي از سنگ معماري مساجد دوره شاهان صفويه.