رودخانه مردق چاي از دامنه هاي جنوبي رشته كوه سهند سرچشمه گرفته و پس از مشروب ساختن باغات وسيع سيب هاي لبناني قرمز و زرد در دامنه‌هاي جنوبي كوه سهند در شهرستان مراغه وارد شهرستان ملكان شده و در ادمه مسير به رودخانه زرينه رود پيوسته و در نهايت به درياچه اروميه سرازير مي‌گردد.

اما متاسفانه در سال هاي اخير به جهت برداشت شديد و بي رويه‌ي آبهاي جاري رودخانه و حفر چاههاي متعدد(با مجوز و يا بدون مجوز) در جنب اين رودخانه و ابياري سنتي اين رودخانه دائمي تبديل به رودخانه خشكي شده است. به طوري كه در ۵ ماه از سال خشك بوده و تنها بركه آبهايي در گوشه و كنار آن ديده مي شود. باز متاسفانه و البته صد متاسفانه همين بركه هاي كوچلوي بر جاي مانده نيز كه مورد استفاده معدود آبزيان زنده مانده(ماهي قزل آلا و ...) مي‌باشد نيز مورد هجوم و تاخت و تاز انسان امروزي قرار گرفته است.

در عكسهاي تهيه شده از قسمت پايين پل آجري در مردق چاي مشاهده ميگردد باغداران پس پر كردن سمپاشهاي خود از آب رودخانه،ظروف سموم كشاورزي را وارد رودخانه و بركه هاي موجود كرده‌اند.

پل آجري مردق چاي واقع در روستاي مردق شهرستان مراغه(خرداد ماه سال ۸۶) آب روخانه آرام آرام رو به خشك شدن مي باشد.

 

همان منطقه در اواسط خرداد ماه سال ۸۶

 

آلودگي در منطقه

 

بر اساس اين سند راهبردي, ايران كشوري توسعه يافته با جايگاه اول اقتصادي, علمي و فناوري در سطح منطقه, با هويت اسلامي و انقلابي, الهام‌بخش در جهان اسلام و با تعامل سازنده و مؤثر در روابط بين‌الملل خواهد بود.

- برخوردار از سلامت, رفاه, امنيت غذايي, تأمين اجتماعي, فرصت‌هاي برابر, توزيع مناسب درآمد, نهاد مستحكم خانواده, به دور از فقر, فساد, تبعيض و بهره‌مند از محيط زيست مطلوب

بخشي از سياست‌هاي كلي ابلاغ شده از سوي مقام معظم رهبري


· آمايش سرزميني مبتني بر اصول ذيل:


- ملاحظات امنيتي و دفاعي

- كارايي و بازدهي اقتصادي

- وحدت و يكپارچگي سرزمين

- گسترش عدالت اجتماعي و تعادل‌هاي منطقه‌اي

- حفاظت محيط زيست و احياي منابع طبيعي

- حفظ هويت اسلامي, ايراني و حراست از ميراث فرهنگي

- تسهيل و تنظيم روابط دروني و بيروني اقتصاد كشور

- رفع محروميت‌ها خصوصاً در مناطق روستايي كشور

- تقويت نهضت نرم‌افزاري و ترويج پژوهش


كسب فناوري, بويژه فن‌آوري‌هاي نو شامل ريز فن‌آوري و فن‌آوري‌هاي زيستي, اطلاعات و ارتباطات زيست محيطي, هوافضا و هسته‌اي


توجه به ارزش اقتصادي, امنيتي, سياسي و زيست محيطي آب در استحصال, عرضه, نگهداري و مصرف آن



سياست‌هاي فرابخشي محيط زيست مصوب شوراي برنامه‌ريزي سازمان


1- عزم ملي براي توسعه پايدار

2- آمايش و مديريت بهينه سرزمين با رعايت ملاحظات زيست محيطي

3- لحاظ نمودن هزينه‌هاي زيست محيطي و ارزش منابع زيستي در اقتصاد خرد و كلان

4- ممنوعيت هرگونه فعاليتي كه منجر به تخريب غيرقابل جبران محيط زيست گردد.

5- پيشگيري و كاهش آلودگي‌ها و تخريب‌هاي قابل جبران

6- حفاظت, احيا و توسعه محيط زيست و تنوع زيستي كشور

7- بهره‌برداري پايدار از منابع پايه و بهينه‌سازي الگوي توليد و مصرف

8- ايجاد نظام جامع مديريت زيست محيطي در كليه نهادهاي دولتي و غيردولتي

9- تنوير افكار عمومي و گسترش مشاركت عمومي براي حفظ محيط زيست

10- ايفاي نقش مسؤولانه در مناسبات جهاني زيست محيطي



اهداف و راهبردهاي برنامه چهارم


1- اشاعه فرهنگ و اخلاق زيست‌محيطي از طريق:

- ارتقاء آگاهي‌هاي زيست‌محيطي و اصلاح نگرش و شيوة زندگي جامعه بر مبناي اصول توسعه پايدار با تأكيد بر گروه‌هاي اثرگذار و اولويت‌دار

- ا‌فزايش مشاركت مردمي، جامعه مدني و مشاركت بخش‌هاي دولتي و غيردولتي

- تبيين و تثبيت حق زيست‌محيطي مردم و كوشش براي تحقق آن



2- سازگاري توسعه با محيط زيست از طريق:

- كاهش و پيشگيري از توليد آلاينده‌ها و تخريب محيط در فرآيندهاي توليدي، زيربنايي و خدماتي

- ارزيابي راهبردي زيست‌محيطي سياست‌ها، برنامه‌ها و طرح‌هاي ملي اثرگذار بر محيط زيست در بخش‌‌هاي صنعت و معدن، كشاورزي، آب، حمل و نقل، انرژي، عمران شهري و روستايي

- ارزيابي زيست‌محيطي پروژه‌هاي توليدي، زيربنايي و خدماتي

- اصلاح الگوهاي توليد و مصرف بر مبناي اصول توسعه پايدار

- افزايش سهم فناوري‌هاي‌ پاك و انرژي‌هاي تجديد شونده

- ايجاد مديريت جامع پسماندها با تأكيد بر گسترش روشهاي بازيافت با اولويت نقاط بحراني

- بهبود شاخص هاي زيست محيطي در بخش‌هاي مختلف

- مديريت ، پايش و كنترل آلاينده هاي زيست محيطي

- كاهش آلودگي هوا در شهرهاي بزرگ و آلوده كشور (تهران، اهواز‌، اراك، تبريز، مشهد، شيراز ، كرج، اصفهان)

3- حفاظت و احياي تنوع‌زيستي از طريق:

- استقرار مديريت زيست بومي

- ايجاد نظام‌هاي تحقيقاتي و اطلاعاتي

- بهره‌برداري پايدار از منابع

- ملحوظ نمودن توان طبيعي و ظرفيت تحمل زيست‌بوم‌ها در طرحهاي توسعه ملي و منطقه‌اي



4- حفاظت، احياء و توسعه منابع طبيعي(جنگل، مرتع، آب و خاك) از طريق:

- اعمال رويكرد مديريت يكپارچه و نظام‌مند منابع طبيعي كشور بر اساس حوز‌ه‌هاي آبخيز

- احتساب ارزش‌هاي اقتصادي منابع طبيعي و زيست‌محيطي در فرآيند توسعه

- اصلاح نظام‌هاي بهره‌برداري از منابع طبيعي و مهار عوامل ناپايداري اين منابع

- تقويت همكاري و مشاركت مردم و بهره‌برداران در مديريت پايدار و حفاظت از منابع طبيعي

- گسترش طرح‌هاي مديريتي منابع طبيعي (در قالب طرح‌هاي مرتعداري، جنگلداري و غيره) در عرصه‌هاي فاقد طرح‌هاي مديريت با رويكرد جنبه‌هاي حفاظتي

- ملحوظ نمودن اصول آمايش و توان طبيعي در تعيين كاربري‌هاي عرصه‌هاي منابع طبيعي و ساماندهي كاربري‌هاي ناسازگار

- تدوين و اجراي برنامه‌هاي جامع پيشگيري و مقابله با حوادث غيرمترقبه و بلاياي طبيعي در عرصه‌هاي منابع طبيعي

- تقويت عزم ملي براي حفظ، احياء و توسعه پايدار منابع طبيعي و افزايش بهره‌وري سبز

- تثبيت مالكيت دولت بر اراضي ملي و دولتي و تفكيك مستثنيات تا پايان برنامه

- اجراي طرح‌‌هاي احياء و توسعه پوشش گياهي به ويژه در مناطق كوهستاني



5- توانمندسازي ساختار زيست‌محيطي كشور از طريق:

- تدوين و اجراي برنامه تحول ساختاري در سازمان حفاظت محيط‌زيست و سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخيزداري

- ايجاد، تو‌سعه و تقويت ساختار متناسب براي فعاليت‌هاي زيست محيطي در دستگاه‌هاي اثر‌گذار و واحدهاي توليدي و خدماتي بزرگ

- ارتقاء آموزش تخصصي زيست محيطي در واحد‌هاي آموزشي و مراكز آموزش عالي

- ارتقاي نقش مسئولانه و موثر در تعهدات و همكاري‌هاي دو جانبه و مناسبات منطقه‌اي و بين‌المللي براساس منافع ملي

- توسعه و حمايت از سرمايه‌گذاري در بخش زيست‌محيطي كشور

 مسئولان پارک ملی و دریاچه با همکاری سازمان همیاری شهرداری های استان با استفاده از یک دستگاه شناور ،مبادرت به انتقال 30 هزار لیتر آب شیزین و 200 بند علوفه به جزایر کرده اند. کارشناسان حفاظت محیط زیست معتقدند ، برای رفع این مشکل باید طرح تعدیل جمعیت وحوش انجام گیرد که این موضوع هم اکنون تحت بررسی است. درجزایر پارک ملی دریاچه ارومیه گونه های با ارزشی مثل گوزن ، قوچ و میش ارمنی زیست می کنند که ارزش بالایی برخوردارند.

به مناسبت هفته محیط زیست مسابقه پاکسازی عینالی از سوی اداره کل محیط زیست استان آذربایجان شرقی برگزار شد. منصور صفرزاده کارشناس محیط زیست در مراسم اهدا جوایز ضمن بیان اهمیت حفاظت محیط زیست گفت: مردم و از همه مهمتر دولت در استفاده بهینه و اصولی از طبیعت و بهره برداری مناسب از آن نقش مهمی دارند. وی بااشاره به شعار جهانی محیط زیست در سال 2006 گفت: امسال تمام دنیا در جلوگیری از بیابانزایی و تلاش در راستای بیابان زدایی تاکید کرده اند و کشور ما نیز به لحاظ اقلیم نیمه خشک آسیب پذیری بیشتری در این خصوص دارد که نمونه بارز آن در استان کاهش نزولات جوی در سالهای اخیر و نیز کاهش آب دریاچه ارومیه بود. صفرزاده گفت: این امر به دلیل عدم رعایت حق آبه دریاچه توسط سدهای رودخانه های حوزه آبریز است که موجب تبدیل شدن نزدیک به 3/1 مساحت دریاچه به شوره زار و بیابان شده است. وی بر لزوم هماهنگی دستگاههای دولتی و اجرایی در اجرای پروژه های بزرگ همچون سدسازی، جاده کشی و بهره برداری از معادن اشاره کرد وافزود: انجام مطالعات زیست محیطی قبل از شروع طرح های بزرگ می تواند مانع ایجاد بحران های زیست محیطی در منطقه و کشور شود.

 

لینک زیر نیز لایحه کانون کارشناسان رسمی داد گستری را در اختیار شما می گذارد.

لایحه کانون کارشناسان رسمی دادگستری

 

شماره 6665/84/1                                                   31/5/1384

مديرعامل محترم روزنامه رسمي كشور

     نامه شماره 3714/ش ـ 17/3/1384  رئيس محترم شورايعالي كارشناسان رسمي دادگستري در رابطه با تعرفه دستمزد كارشناسان كه با انجام اصلاحاتي به استحضار رياست محترم قوه قضائيه رسيد مرقوم فرمودند:

« بسمه تعالي مورد تأييد است به كليه وزارتخانه‌ها و سازمانها ابلاغ شود.»

     لذا تصوير نامه فوق به همراه يك نسخه از پيشنهاد اصلاحي جهت درج در روزنامه رسمي كشور به پيوست ارسال مي‌گردد.

رئيس حوزه رياست قوه قضائيه ـ عبدالرضا ايزدپناه

تعرفه دستمزد كارشناسان رسمي دادگستري مصوب 23/5/1384 رئيس محترم قوه قضائيه

تعرفه حق‌الزحمه كارشناسان رسمي دادگستري بر اساس ماده 29قانون كارشناسان رسمي دادگستري كه شامل كارشناسان رسمي قوه قضائيه موضوع ماده 187 برنامه سوم توسعه نيز مي‌گردد

فصل اول ـ مقررات عمومي

     ماده1ـ  دستمزد كارشناسان پس از گزارش و اظهارنظـر كارشـناسـي در حدود صلاحيت آنها از طرف اشخاص حقيقي يا حقوقي طبق مقررات اين تعرفه محاسبه و پرداخت مي‌گردد.
     ماده2ـ مراجع قضائي، وزارتخانه‌ها، سازمانهاي دولتي و ارگانها و نهادها و شهرداري‌ها و مؤسسات وابسته به آنها در تعيين دستمزد كارشناس بر اساس مقررات اين تعرفه عمل نمايند.
     تبصره1ـ در مواردي كه مرجع قضائي براي كشف جرم و تعيين علت و علل و مشخص نمودن واقعيت اقدام به تعيين كارشناس مي‌نمايد تعيين دستمزد متناسب با كميت و كيفيت كار با همان مرجع مي‌باشد.
     تبصره2ـ در صـورت عدم استـطاعت مالي اشـخاص حقيـقي يا حقوقي متقاضي كارشناسي به تشخيص قاضي پرونده از پرداخت حق‌الزحمه كارشناسي معاف‌شده يا حق‌الزحمه كارشناسي تا ميزان معينه بوسيله دادگاه كاهش مي‌يابد ولي در هرحال پرداخت هزينه‌ها يا وسيله اجراي قرار كارشناسي مانند اياب و ذهاب كارشناس به عهده متقاضي است.
     تبصره3ـ هر كارشناس حداقل موظف به ارائه 3 مورد كارشناسي مجاني يا كاهش يافته در هر سال مي‌باشد.
     ماده3ـ دستمزد تأمين دليل با توجه به كميت و كيفيت خدمات كارشناسي موردنياز از طرف دادگاه مربوطه تعيين مي‌شود و حداقل آن مبلغ 250.000 ريال مي‌باشد.
     ماده4ـ در كارشناسي‌ها چنانچه موضوع كارشناسي مربوط به جزئي از كل بوده ولي اظهارنظر كارشناسي مستلزم بررسي در كل كار مربوطه باشد، دستمزد كارشناس بر مبناي كل كار انجام شده محاسبه و پرداخت خواهد شد.
     ماده5 ـ در مواردي كه موضوع كارشناسي توسط چند كارشناس رسمي انجام مي‌شود به هر يك از كارشناسان بخشي از دستمزد كامل كارشناسي در يك پرونده پرداخت مي‌شود به شرط اينكه كمتر از حداقل دستمزد كارشناسي براي يك نفر نباشد.
     ماده6 ـ كليه اشخاص حقيقي يا حقوقي مكلفند در صورت درخواست كارشناس يا كارشناسان مربوطه، دستمزد كارشناسي را طبق اين تعرفه و در صورتي كه قبلاً قابل برآورد نباشد بطور علي‌الحساب به حساب مخصوص توديع و قبض آن را در پرونده مربوطه پيوست نمايند در اين صورت كارشناسان رسمي مكلفند پس از توديع دستمزد نسبت به انجام كارشناسي اقدام نمايند.
     ماده7ـ در صورتي كه كارشناس اقدام به انجام كار كارشناسي نموده ولي به‌علت يا دليلي كه خارج از حيطـه اختيـار وي باشد اجراي كارشناسي منتفي گردد، محق به دريافت بخشي از دستمزد متناسب با كارهاي انجام شده و يا وقت صرف شده خواهد بود بشرط اينكه از حداقل مقرر در اين تعرفه بيشتر نباشد بعلاوه چنانچه در اين رابطه به محل كار مسافرت نموده باشد هزينه سفر، اقامت و فوق‌العاده روزانه وي بر مبناي ضوابط اين تعرفه پرداخت مي‌شود.
     ماده8 ـ در صورتي كه اجراي قرار كارشناسي مستلزم عزيمت به خارج از حوزه فعاليت و محل اقامت كارشناس باشد، تأمين وسيله اياب و ذهاب و محل اقامت مناسب و غذا به عهده متقاضي بوده و علاوه بر دستمزد كارشناسي، فوق‌العاده مـأموريت كارشناس براي هر روز مسـافرت به مأخذ روزانه به مبلـغ 125.000 ريال به كارشناس پرداخت خواهد شد. چـنانچه متقاضي از تأمين وسيله اياب و ذهاب و اقامت خودداري نمايد و كارشناس براي انجام كارشناسي رأساً و به هزينه خود نسبت به تهيه موارد فوق‌الذكر اقدام نمايد علاوه بر دستمزد و فوق‌العاده مأموريت، هزينـه‌هاي مربوطه مورد مطـالبـه در حد متعـارف در وجه كارشنـاس پرداخت خواهد شد.
     تبصره1ـ در صورتي كه انجام كارشناسي مستلزم عزيمت به خارج از كشور باشد، اخذ رواديد و هزينه‌هاي مربوط اعم از پرداخت عوارض خروج از كشور و تهيه بليط هواپيما، هزينه اقامت و همچنين ساير هزينه‌هاي سفر و پرداخت فوق‌العاده روزانه (برابر مصوبه هيأت دولت هم‌رديف كارشناسان) به عهده متقاضي مي‌باشد.
     تبصره2ـ در صـورتي كه مبلـغ مورد رسيـدگي به ارز باشـد پس از تسعير آن به ريال براساس نرخ واريزنامه رسمي بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران بر طبق جدول رشته مربوطه محاسبه خواهد گرديد.
     ماده9ـ هزينه انجام كليه آزمايش‌ها و تهيه نمونه‌هاي لازم و گمانه‌زني كه طبق نظر كارشناس ضروري باشد، به عهده متقاضي است و در صورت اختلاف در ضرورت انجام اين اقدامات نظر كانون كارشناسان رسمي كه توسط رياست آن اعلام مي‌شود معتبر است.
     ماده10ـ در مواردي كه براي بعضي از امور كارشناسي در اين تعرفه دستمزد تعيين نشده باشد دستمزد آن حسب مورد توسط دادگاه يا كميسيون موضوع ماده 15 تعرفه تعيين مي‌شود و حداقل دستمزد 250.000 ريال خواهد بود.
     تبصره 1ـ دادگاهها حسب استطاعت مالي افراد مي‌توانند نسبت به معافيت متقاضي و تعديل دستمزد كارشناسي اقدام نمايند.
     ماده10 مكرر ـ بمنظور عدالت در امر كارشناسي كميسيوني مركب از 3 عضو: 1ـ نماينده كانون كارشناسان رسمي دادگستري 2ـ نماينده مركز امور مشاوران حقوقي، وكلاء، كارشناسان قوه قضائيه 3ـ نماينده رياست قوه قضائيه تشكيل مي‌شود تا نسبت به توزيع امور ارجاعي اقدام نمايند.
     ماده 11ـ كارشناسان فقط از يك رديف تعرفه دستمزد استفاده خواهند كرد مگر در مواردي كه عمل كارشناسي از دو يا چند نوع خدمات كارشناسي و يا چند محل مختلف تركيب شده باشد كه در آن صورت براي هر قسمت يا محل از تعرفه مربوط به خود بطور جداگانه استفاده خواهد شد.
     تبصره ـ در مواردي كه موضوع كارشناسي مربوط به سال‌هاي قبل از تاريخ انجام كارشناسي باشد، دستمزد طبق قيمت روز بر اساس اين تعرفه محاسبه و پرداخت خواهد شد مگر اينكه علت تأخير در انجام كارشناسي ناشي از اقدام كارشناس رسمي باشد.
     ماده12ـ دستمزد ارزيابي كالا، اشياء، قطعات يدكي، ابزارآلات، محصولات و مواد اوليه، به شرح زير است:
     1ـ تا 10.000.000 ريال 5/2 درصد و حداقل 200.000 ريال.
     2ـ از 10.000.000 ريال تا 50.000.000 ريال نسبت به مازاد يك درصد.
     3ـ از 50.000.000 ريال تا 250.000.000 ريال نسبت به مازاد چهار در هزار.
     4ـ از 250.000.000 ريال تا 750.000.000 ريال نسبت به مازاد 5/2 در هزار.
     5 ـ از 750.000.000 ريال به بالا نسبت به مازاد يك در هزار تا حداكثر مبلغ 10.000.000 ريال.
     ماده13ـ در مـورد ارزيابي و كارشنـاسي اموال و املاكي كه در پلاك‌هاي ثبتي و آدرسهاي متفاوت واقع شده‌اند دستمزد بطور جداگانه محاسبه مي‌گردد.
     ماده14ـ در صورتي كه رسيـدگي به مستنـدات و مدارك مربوط به كارشناسي به زبان خارجي باشد علاوه بر تعرفه قانوني در هر رشته هزينه ترجمه رسمي بر اساس آئين‌نامه تعرفه مترجمين رسمي، بنابر تشخيص قاضي يا رضايت متقاضي اضافه مي‌شود.
     ماده15ـ در صورت بروز اختلاف در نحوه محاسبه دستمزد، تفسير موادي از اين تعرفه و همچنين به منظور تعديل و ايجاد تناسب ميان ميزان و نوع كار كارشناس با حق‌الزحمه، مقرر است چنانچه حق‌الزحمه قانوني كارشناسي وفق آئين‌نامه و تعرفه بيش از ده ميليون ريال باشد موضوع در كميسيون مقرر در ماده 13 قانون كانون كارشناسان رسمي دادگستري مصوب 1381 مطرح گردد تا در خصوص ميزان حق‌الزحمه كارشناسي اظهار نظر نمايد. نظريه اكثريت كميسيون مذكور به شرطي كه متضمن نظر حداقل دو نفر از اعضاء حقوقدان منتخب رئيس محترم قوه قضائيه خواهد بود قطعي و براي متقاضي انجام كارشناسي و كارشناس منتخب لازم‌الاتباع است. وزارتخانه‌ها و سازمانها و شركتهاي دولتي و وابسته به دولت و شهرداريها و نهادها و مؤسسات عمومي مجاز به پرداخت وجهي بيش از آنچه در كميسيون مذكور تعيين شده نخواهند بود و با متخلف از اين امر وفق موازين قانوني برخورد خواهد شد.

فصل دوم ـ تعرفه دستمزد كارشناسان
قسمت اول ـ تعرفه دستمزد كارشناسان
گروه 1ـ مهندسي آب شامل رشته‌هاي (آب ـ فلزات ـ معادن)
رشته مهندسي آب

     دستمزد اندازه‌گيري آب چاهها، چشمه‌ها، قنوات، كانالها و انهار و زهكش‌ها و رودخانه‌ها به شرح زير خواهد بود:
     ماده16ـ دستمزد اندازه‌گيري آب:
     1ـ تا 100 ليتر در ثانيه مقطوعاً 250.000 ريال.
     2ـ مازاد 100 ليتر تا يك‌هزار ليتر در ثانيه به ازاء هر ليتر 500 ريال.
     3ـ مازاد يك‌هزار ليتر به ازاء هر ليتر در ثانيه 100 ريال تا حداكثر مبلغ 5.000.000 ريال.
     ماده17ـ دستمزد تعيين كيفيت شيميائي و آلودگي آب با توجه به مسائل زيست محيطي:
     1ـ براي اظهارنظر نسبت به نتايج آزمايش شيميايي آب به لحاظ كارپذيري، بهداشتي، زراعي و صنعتي مقطوعاً 250.000 ريال.
     2ـ براي بررسي آلودگي آب از نقطه نظر مواد آلوده كننده و اظهارنظر نسبت به آن مقطوعاً 250.000 ريال.
     ماده 18ـ دستمزد بررسي مشخصات سفره آب اعم از آب‌گذاري، تراوش يا نفوذ در آب و فاضلاب و تعيين حريم ضرري منابع استحصال آب روي يكديگر مقطوعاً 300.000 ريال.
     تبصره ـ در صورتي كه انجام امر كارشناسي مستلزم عمليات نقشه‌برداري باشد دستمزد آن طبق تعرفه قسمت هفتم پرداخت خواهد شد.
     ماده19ـ دستمزد ارزيابي قنوات، چاهها و منصوبات آن، شبكه‌هاي آبياري و زهكشي آب و فاضلاب به شرح زير خواهد بود:
     1ـ تا ده ميليون ريال 250.000 ريال.
     2ـ مازاد بر ده ميليون ريال تا يكصدميليون ريال 2 در هزار.
     3ـ مازاد بر يكصد ميليون ريال يك در هزار حداكثر تا مبلغ 3.000.000 ريال.
     ماده20ـ دستمزد اندازه‌گيري و تشخيص حقابه‌ها معادل دستمزد اندازه‌گيري آب، به اضافه ده درصد خواهد بود.
     ماده21ـ تعيين نوع و بررسي كيفيت حفاري چاهها و قنوات و بهسازي چشمه‌ها مقطوعاً 400.000 ريال.
     ماده22ـ دستمزد رسيدگي به اختلاف مهندسين مشاور و پيمانكاران و كارفرمايان در رابطه با امور تخصصي آب طبق تعرفه قسمتهاي 8 و 9 تعيين مي‌گردد.
     ماده23ـ دستمزد رسيدگي به اختلافات مربوط به حريم و بستر رودخانه‌ها و كانالها و انهار به شرح زير تعيين مي‌گردد:
     1ـ حريم كانالها و انهار تا عرض بستر 12 متر از قرار هر كيلومتر 250.000 ريال حداكثر تا مبلغ 3.000.000 ريال.
     2ـ حريم رودخانه‌ها و كانالهاي با عرض بستر بيش از 12 متر از قرار هر كيلومتر 350.000 ريال حداكثر تا مبلغ 5.000.000 ريال.
     ماده24ـ دستمزد رسيدگي به وضع فاضلاب به لحاظ تشخيص بار آلودگي بر حسب كميت و كيفيت مقطوعاً 350.000 ريال.
     ماده25ـ دستمزد برآورد خسارات وارده به تجهيزات منابع استحصال آب و تأسيسـات تبعـي آن تا ده ميلـيون ريال مقطوعاً 250.000 ريال نسبت به مازاد ده ميليون ريال دو در هزار حداكثر تا مبلغ 3.000.000 ريال.
     ماده26 ـ دستمزد رسيدگي و تهيه صورت وضعيت حفاري چاهها و قنوات و بهسازي چشمه‌ها و كانالهاي آب‌رساني و انهار طبق دستمزد قسمتهاي هشتم و نهم اين تعرفه تعيين مي‌گردد.

     تعرفه دستمزد كارشناسان رشته فلزات و معادن

     ماده27ـ تعرفـه دستمزد كارشنـاسان رسمي رشته فلزات طبق تعرفه دستمزد كارشناسان گروه7 صنعت و فن و تعرفه دستمزد كارشناسان رشته معادن مربوط به‌ارزيابي ذخائر معدني (احتمالي ـ ممكن ـ قطعي) را حسب مورد قاضي يا كميسيون ماده 15 تعرفه تعيين مي‌نمايند.

قسمت دوم ـ تعرفه دستمزد كارشناسان
گروه2ـ اموال منقول و نفقه شامل رشته‌هاي: (اشياء نفيسه، عتيقه واحجاركريمه، تعيين نفقه، ساعت و جواهرات، فرش، لوازم خانگي و اداري)

     ماده28ـ دستمزد كارشناسي رشته‌هاي فوق به شرح زير مي‌باشد:
     1ـ حداقل دستمزد كارشناسي تا مبلغ ده ميليون ريال مقطوعاً 000/250 ريال و در حومه شهر 000/300 ريال.
     2ـ از ده ميليون ريال تا 100 ميليون ريال نسبت به مازاد 8 در هزار.
     3ـ از 100ميليون ريال به بالا نسبت به مازاد? درهزارحداكثر تامبلغ 000/000/5 ريال.
     ماده 29ـ دستمزد تعيين نفقه با توافق مقام ارجاع كننده تعيين مي‌شود و حداقل  مبلغ 000/250 ريال و حداكثر تا مبلغ000/000/2 ريال تعيين مي‌شود.

قسمت سوم ـ تعرفه دستمزد كارشناسان
گروه3ـ امور پزشكي داروئي و غذائي شامل رشته‌هاي (پزشكي و پيراپزشكي، داروسازي و سم شناسي، مواد غذائي و مسموميتهاي ناشي از آن)

     ماده30ـ دسـتمزد كارشـناسي رشته‌هاي فوق بر حـسب اهميت و حساسيت و پيچيدگي موضوع و با توجه به كميت و كيفيت حسب مورد توسط قاضي يا كميسيون ماده 15 همين تعرفه تعيين مي‌شود.
     تبصره ـ  كليه هزينه‌هاي آزمايشگاهي نمونه برداري (بيوپسي) راديوگرافي و نظائر آن به عهده متقاضي (شاكي) مي‌باشد.

قسمت چهارم ـ تعرفه دستمزد كارشناسان
گروه 4 ـ رشته‌ حسابداري و حسابرسي

     ماده31ـ دستمزد كارشناسي امور حسابداري و حسابرسي نسبت به جمع ارقام حسابهاي مورد رسيدگي بر اساس جدول زير تعيين مي‌گردد:
     ‌ـ تا ده ميليون ريال مقطوعاً 000/250 ريال.
     ـ از ده ميليون ريال تا 50 ميليون ريال نسبت به مازاد سي در هزار.
     ـ از 50 ميليون ريال تا 100 ميليون ريال نسبت به مازاد ده در هزار.
     ـ از 100 ميليون ريال تا 300 ميليون ريال نسبت به مازاد پنج در هزار.
     ـ از 300 ميليون ريال تا 500 ميليون ريال نسبت به مازاد سه در هزار.
     ـ از 500 ميليون ريال تا 10 ميليارد ريال نسبت به مازاد دو در هزار.
     ـ از 10ميليارد ريال به بالانسبت به مازاد نيم در هزار تا حداكثرمبلغ 000/000/50 ريال.
     تبصره ـ در صورتي كه رسيدگي مربوط به حساب‌هاي فاقد دفاتر قانوني يا توليدي و صنعتي يا سياق بوده باشد براي هريك از موارد در قسمت مربوطه 15% به دستمزد كارشناسي اضافه مي‌شود.
     ماده32ـ دستمزد كارشناسي امور ذيل به شرح زير پرداخت مي‌گردد:
     1ـ درخصوص ارزش سهام و سهم‌الشركه مجموع دارائي‌هاي جاري و بدهي‌ها و ذخائر ارزيابي شده به اضافه قيمت تمام شده دفتري دارائي‌هاي ثابت به شرح جدول فوق.
     تبصره ـ علاوه بر دارائي‌هاي ثابت ساير دارائي‌هايي كه توسط كارشناسان رسمي رشتـه مربوطه ارزيابي مي‌شـود فقط قيـمت دفتري آن در محاسـبه دستمزد اين رشته منظور مي‌شود. 
     2ـ درخصوص رسيدگي و حسابرسي ترازنامه و حساب سود و زيان و امور توقف و ورشكستگي مجموع اقلام ترازنامه به شرح جدول فوق.
     3‌ـ درخصوص تعيين قيمت تمام شده كالا ارقام تشكيل دهنده قيمت تمام شده به شرح جدول فوق.

قسمت پنجم ـ تعرفه دستمزد كارشناسان
گروه5 ـ امور وسائط نقليه شامل رشته‌هاي: (وسائط نقليه هوائي، وسائط نقليه دريائي و غواصي، وسائط نقليه موتوري زميني و ريلي)

(دستمزد كارشناسي رشته‌هاي وسائط نقليه هوايي و ريلي وفق ماده 10 مقررات عمومي خواهدبود).

     ماده33ـ دستمزد كارشناسي رشته وسائط نقليه موتوري زميني براي هريك از امور تشخيص اصالت خودرو، تعيين ميزان سوخت، اظهارنظر فني، تعيين اجاره بها و اجرت المثل به شرح ذيل مي‌باشد:
     ـ براي هر دستگاه مقطوعاً 000/150 ريال و چنانچه خارج از شهر باشد طبق تعرفه عمومي هزينه اياب و ذهاب و فوق‌العاده مأموريت محاسبه و دريافت خواهدشد.
     تبصره ـ در مورد وسايط نقليه بدون موتور مقطوعاً 000/100 ريال.
     ماده34ـ  دستمزد رسيدگي به تشخيص علت تصادف و تعيين خسارت:
     هر مورد مقطوعاً 000/150 ريال در داخل شهر و براي حومه 000/200 ريال.
     ماده35ـ دستمزد ارزيابي:
     1ـ به ازاي هر دستگاه تا ده ميليون ريال 000/120 ريال.
     2ـ ازده ميليون ريال به بالا نسبت به مازاد، يك درهزارحداكثرتا مبلغ 00?/000/2 ريال.
     تبصره ـ براي وسائط نقليه كمتر از چهار چرخ به ميزان 50% تعرفه فوق.                                                                                     

     تعرفه رشته وسائط نقليه دريايي و غواصي

     1ـ براي دعاوي مربوط به حمل و نقل (مسئوليت صادر كننده اسناد حمل)                                                                                               ميزان خواسته به ريال                             ميزان دستمزد به ريال
تا 5 ميليون                                          حداقل دويست و پنجاه هزار
از 5 ميليون تا 50 ميليون نسبت به مازاد       ده در هزار
از 50 ميليون تا 150 ميليون نسبت به مازاد    پنج در هزار         
از 150 ميليون تا 500 ميليون نسبت به مازاد  سه در هزار  
از 500 ميليون به بالا، نسبت به مازاد           يك در هزار حداكثر تا مبلغ000/000/5 ريال        
     تبصره ـ تعيين ميزان خسارت وارده به كالا به عهده كارشناس ذيربط طبق تعرفه مربوطه مي‌باشد.

     2‌ـ تعيين ارزش وسائط نقليه آبي         
ارزش وسيله نقليه آبي به ريال                ميزان تعرفه كارشناسي
تا يكصد ميليون                                         ده در هزار     
از يكصد ميليون تا پانصد ميليون نسبت به مازاد  پنج در هزار
از پانصد ميليون تا دو ميليارد نسبت به مازاد      سه در هزار
از دو ميليارد به بالا نسبت به مازاد               يك در هزارحداكثرتامبلغ 000/500/7 ريال  

     3ـ تعيين مقصر در تصادم دريائي يا تصادم در آبهاي داخلي
     الف ـ در صورت تصادم بين قايقهاي تفريحي و مسافري در آبهاي داخلي:
     حداقل 000/250 ريال و حداكثر 1000.000 ريال.
     ب ـ در صورت تصادم بين دو يا چند فروند شناور در دريا.
     ـ براي شناورهاي با ظرفيت كمتر از 500 تن (ظرفيت ناخالص يا GT): يك و نيم ميليون ريال.
     ـ براي شناورهاي با ظرفيت بالاتر از 500 تن (ظرفيت ناخالص يا GT): دو ميليون ريال.
     تبصره ـ منظور از « شناور» هر وسيله نقليه آبي اعم از مسافري يا باربر است كه در آب، روي آب يا زير آب تردد نمايد.
     پ ـ در صورت تصادم شناور با تأسيسات دريائي.
     ـ براي شناورهاي با ظرفيت كمتر از 500 تن (ظرفيت ناخالص يا GT): يك ميليون ريال.
     ـ براي شناورهاي با ظرفيت بالاتر از 500 تن (ظرفيت ناخالص يا GT): يك و نيم ميليون ريال.
     تبصره1ـ منظور از تأسيسات دريائي هر نوع تأسيسات از جمله اسكله، بويه، لوله‌هاي كف دريا و سكوهاي دريائي مي‌باشد.
     تبصره2ـ ظرفيت ناخالص هر فروند شناور طبق كنوانسيون بين‌المللي ظرفيت سال 1966 اندازه‌گيري گرديده و در گواهينامه ثبت شناور درج مي‌گردد.
     توجه: ظرفيت‌هاي مذكور در اين قسمت به ازاء هر «تن» برابر با يكصد فوت مكعب مي‌باشد.

     4ـ‌ تعيين ميزان خسارت وارده در تصادم
ميزان خسارت وارده به ريال               ميزان تعرفه كارشناسي به ريال
تا 50 ميليون                                        حداقل پانصد هزار
از 50 ميليون تا 200 ميليون نسبت به مازاد   ده در هزار
از 200 ميليون تا 500 ميليون نسبت به مازاد  پنج در هزار         
از 500 ميليون تا يك ميليارد نسبت به مازاد    سه در هزار  
 از يك ميليارد به بالا نسبت به مازاد           يك در هزار حداكثر تا مبلغ???/000/5 ريال

     5 ـ تعيين مقصر براي حوادث مربوط به صدمه يا اتلاف جان اشخاص در دريا و آبهاي داخلي 
       الف ـ در آبهاي داخلي: حداقل دويست و پنجاه هزار ريال.
     ب ـ در دريا: حداقل يك ميليون ريال و حداكثر تا سه ميليون ريال.

     6 ـ در مورد غواصي و عمليات زيرآبي، ماده 10 مقررات عمومي جداول تعرفه دستمزد كارشناس رسمي دادگستري ملاك عمل مي‌باشد.

قسمت ششم ـ تعرفه دستمزد كارشناسان
گروه6 ـ راه و ساختمان و نقشه‌برداري شامل رشته‌هاي: (راه و ساختمان و نقشه‌برداري ـ معماري و شهرسازي ـ معماري داخلي و تزئينات مهندسي ترافيك و مهندسي محيط زيست ـ ابنيه و آثار باستاني امور ثبتي ـ برنامه‌ريزي شهري)

     ماده36ـ دستمزد ارزيابي اراضي غير مزروعي و ابنيه و مصالح ساختماني و تعيين حقوق كسب و پيشه و تجارت و سرقفلي.
     1ـ تا پنجاه ميليون ريالي مقطوعاً 000/250 ريال.
     2ـ از 50 ميليون ريال تا 500 ميليون ريال نسبت به مازاد، 5/1 در هزار.
     3ـ از 500 ميلـيون ريال به بالا، نسـبت به مازاد، 1 در هـزار و حداكثـر تا مبلغ 000/500/7 ريال.
     ماده37ـ دستمزد تعيين اجاره بها براي هر واحد يا مجموعه مستقل:
     1ـ تا پانصد هزار ريال ماهانه مقطوعاً 250.000 ريال.
     2‌ـ از پانصد هزار ريال به بالا ماهانه، نسبت به مازاد، ده درصد و حداكثر تا مبلغ سه ميليون ريال.
     تبصره ـ دستمزد تعيين اجرت‌المثل و يا اجور گذشته بر مبناي ماده فوق به اضافه 25% خواهد بود.
     ماده38ـ دستمزد تشخيص علت خسارت:
     ـ دستمزد تشخيص علت خسارت حداقل مبلغ 000/250 ريال و در صورتي كه كميت و كيفيت كار ايجاب نمايد دستمزد با نظر قاضي (يا كميسيون ماده 15 تعرفه) تعيين مي‌شود.
     ماده39ـ تعيين مبلغ خسارت و برآورد هزينه تعميرات:
     1ـ تا 5 ميليون ريال مقطوعاً دويست هزار ريال.
     2ـ از 5 ميليون ريال تا 100 ميليون ريال نسبت به مازاد، چهار در هزار.
     3ـ از 100 ميليون ريال به بالا، نسبت به مازاد، دو در هزار حداكثر تا مبلغ دو ميليون ريال.
     تبصره ـ در صورتي كه تشخيص و تعيين مبلغ خسارت و برآورد هزينه تعميرات هر دو، موضـوع كارشـناسي باشد هر دستمزد جداگانه محاسبه و مجموع آن پرداخت خواهدشد.
     ماده40ـ دستمزد رسيدگي و تهيه صورت وضعيت:
     الف ـ دستمزد رسيدگي به مقادير كار و صورت وضعيت ساختمان:
     1ـ تا ده ميليون ريال، دو درصد (بيست در هزار).
     2ـ از ده ميليون ريال تا پانصد ميليون ريال نسبت به مازاد، ده در هزار.
     3ـ از پانصد ميليون ريال به بالا، 5 در هزار تا حداكثر مبلغ 000/500/7 ريال.
     ب ـ دستمزد تهيه مقادير و صورت وضعيت بر مبناي نرخ‌هاي بند (الف) اين ماده به‌اضافه بيست درصد محاسبه مي‌گردد.
     پ ـ در مورد رسيدگي و تهيه مقادير كار و صورت وضعيت مربوط به عمليات راه‌سازي، خيابان‌سازي و كـانال‌سازي دستـمزد مربوطه 50 درصد نرخ‌هاي مذكور در بندهاي (الف) و (ب) اين ماده خواهدبود.
     ت ـ دستـمزد بررسي و تعـيين كيفيت آسفالت و بتن بر اساس 30% هزينه‌هاي آزمايشگاهي مربوط محاسبه و پرداخت خواهد شد و حداقل 000/500 (پانصد هزار) ريال و حداكثر تا مبلغ 000/000/3 ريال خواهدبود.
     ث ـ در صورتي كه براي رسيدگي يا تهيه مقادير كار نياز به تطبيق كار انجام شده با نقشه‌ها و مشخصات باشد به دستمزدهاي رديف (الف) و (ب) برابر ده درصد اضافه خواهد شد.
     ج ـ براي ساختمانهاي تكراري (بلوك مجزا) در مورد بندهاي (الف) و (ب) به ازاء هر واحد تكراري فقط ده درصد دستمزد يك واحد تعلق مي‌گيرد.
     ماده41ـ دستمزد تطبيق نقشه‌هاي ساختماني با وضعيت محل و بنا:
     براي هر متر مربع مساحت زير بنا 1000 (يكهزار ) ريال و حداقل 150.000 (يكصد وپنجاه هزار) ريال و حداكثر تا 3000.000 ريال.
     ماده42ـ دستمزد تطبيق مشخصات قراردادي ساختمان‌ها با وضعيت محل و بنا:
     براي هر متر مربع مساحت زير بنا 1500 (يكهزار و پانصد) ريال و حداقل 000/200 (دويست  هزار) ريال و حداكثر تا  مبلغ 4000.000 ريال.
     ماده43ـ دستمزد تهيه نقشه‌هاي معماري، سازه يا برق و تأسيسات از ساختمان موجود:
     1ـ معماري كلي هر متر مربع 750 ريال حداكثر تا مبلغ 7.500.000 ريال.
     2ـ سازه هر متر مربع 1000 ريال حداكثر تا مبلغ 10.000.000 ريال.
     3ـ برق و تأسيسات هر متر مربع 500 ريال حداكثر تا مبلغ 000/000/5 ريال.
     تبصره1ـ در موارديكه طبقات همانند باشند دستمزد طبقه اول به ميزان مقرر در بندهاي (1) و (2) محسوب و براي طبقات مشابه 10% دستمزد مربوطه پرداخت خواهدشد.
     تبصره2ـ چنانچه به جاي نقشه‌هاي كامل معمول رديفهاي فوق، مقدار كمتري نقشه موردنياز باشد و يا ساختمان از پيچيدگي خاصي برخوردار باشد دستمزد را كميسيون ماده 15 تعرفه تعيين مي‌كند.

قسمت هفتم ـ دستمزد كارشناسي نقشه‌برداري

     ماده44ـ پياده كردن محدوده املاك بر روي نقشه‌ هوائي:
     1ـ پياده كردن هر پلاك ثبتي در داخل مناطق شهري كه گذربندي‌هاي موجود منطقه در نقشه‌ هوائي مشخص باشد تا مساحت 1000 متر مربع مقطوعاً مبلغ 000/450 ريال (چهارصدوپنجاه هزارريال) براي مساحت بيش از هزار متر مربع نسبت به مازاد هر مترمربع 60 ريال (شصت ريال) تا حداكثر 000/000/10 ريال.
     2ـ پياده كردن هر پلاك ثبتي در مناطقي كه گذربندي‌ها در نقشه‌هاي هوائي مشخص نباشد تا مساحت 1000 متر مربع مقطوعاً مبلغ 000/600 ريال (ششصد هزار ريال) و از 1000 مـتر مربع نسبت به مـازاد هر مـتر مربـع 100 (يكصـد) ريال تا حداكثر مبلغ 000/000/10 ريال.
     ماده45ـ نقشه‌برداري اراضي به مقياس: 500/1
     1ـ نقشه‌برداري در اراضي دشت و كم عارضه با منحني ميزان 25 سانتيمتر  تا يك هكتار مقطوعاً 000/500 ريال (پانصد هزار ريال) و براي هر هكتار اضافه بعدي تا پنج هكتار 000/120 ريال (يكصد وبيست هزار ريال) و از 5 هكتار به بالا نسبت به مازاد، هر هكتار 000/60 ريال (شصت هزار ريال) تا حداكثر مبلغ 000/000/10 ريال.
     2ـ در نقـشه‌برداري از اراضـي تـپه ماهور و عـوارض متوسـط با منحـني ميـزان 50 سانتيمتر، پنجاه درصد و از اراضي پر عارضه و مناطق كوهستاني با نقاط ارتفاعي و برداشت عوارض با منحني ميزان حداقل 2 متر، صد در صد به ارقام فوق اضافه مي‌شود.
     3ـ دستمزد نقشه‌برداري بدون برداشت منحني ميزان (مسطحاتي) پنجاه درصد ارقام فوق مي‌باشد.
     ماده46ـ دستمـزد نقشه‌برداري از اراضي بيـش از يـك هـكتار در مقيـاس‌هاي 1000/1 و 2000/1 با مشخصات فوق به ترتيب هركدام 20% و 40% از تعرفه‌هاي بند فوق كمتر خواهدبود.
     تبصره ـ در مناطق جنگلي و باغات به علت محدوديت ديد 30% به ارقام مواد 42و43و44 اضافه مي‌گردد.
     ماده47ـ برداشت و تهيه مقاطع و محاسبات مربوط به حجم عمليات خاكي:
     ـ تا ميزان هزار متر مكعب 000/250 ريال مازاد بر آن به ازاي هر متر مكعب 50 ريال حداكثر تا مبلغ 000/000/5 ريال.
     ماده48ـ تفسير عكس‌هاي هوائي:
     تفسير عكس هوائي براي هر پلاك ثبتي و تعيين موقعيت آن از روي عكسهاي هوائي سنوات مختلف براي يك سند مقطوعاً 000/500 (پانصد هزار) ريال.
     تبصره1ـ در صورتيكه پلاك متعدد و متصل به هم باشند به ازاء هر پلاك اضافي، به دستمزد متعلق به پلاك اول 20% اضافه خواهد شد.
     تبصره2ـ براي سنوات مختلف به ازاي هر سند 20% اضافه خواهدشد.
     ماده49ـ دستمزد تشخيص حدود ثبتي و رسيدگي به اختلافات ثبتي:
     ـ دستمزد مطالعه پرونده ثبتي و پياده نمودن پلاك مورد نظر و تشخيص حدود آن در املاك تا هزار متر مربع حداقل 000/500 ريال و در مواردي كه مساحت ملك بيش از يك هزار متر مربع باشد براي هر متر مربع اضافه دويست ريال به دستمزد فوق اضافه خواهدشد و حداكثر از مبلغ 000/000/10 ريال تجاوز نمي‌نمايد.
     تبصره ـ در صورتي كه نياز به نقشه‌برداري و تهيه نقشه از محل مورد اختلاف باشد حق‌الزحمه نقشه‌برداري برابر تعرفه نقشه‌برداري موضوع مواد قسمت هفتم به اين رديف اضافه خواهد شد.
     ماده50 ـ دستمزد افراز و قطعه‌بندي (مستلزم تهيه نقشه دقيق قطعات افرازي و صورت ارزيابي آنها ـ طرح قطعات مفروزه بطور واضح و روشن) به شرح زير است:
     1ـ دستمزد افراز امـلاك و مستـغلات بر اسـاس تعـرفه ارزيـابي موضوع ماده (36) به اضافه 50% خواهد بود. در مواردي كه موضـوع كارشـناسي تقسيم تركـه باشـد، 40% به دستمزد ارزيابي افزوده مي‌شود.
     2ـ در صورتي كه نقشه ملك مورد افراز تهيه نشده باشد هزينه تهيه نقشه براساس تعرفه نقشه‌برداري مربوطه علاوه بر دستمزد رديف يك محاسبه شود.
     ماده51 ـ دستمزد نقشه‌برداري و تهيه نقشه موقعيت قنوات و مسير انهار وكانالها و رودخانه‌ها به شرح زير است:
     ـ نقشه‌برداري و تهيه نقشه موقعيت قنوات با مقياس 1000/1 به صورت پيمايش با  تعيين محل چاه‌ها، حق‌الزحمه مربوط با توافق تعيين مي‌گردد و حداقل آن مبلغ 000/300 ريال مي‌باشد.
     ماده52 ـ حق‌الزحمه پياده كردن و ميخكوبي و برداشت براي هركيلومتر از مسير:
     1ـ دردشت: پانصد هزار ريال.
     2ـ در تپه ماهور 50% به حق‌الزحمه رديف يك اضافه مي‌گردد.
     3ـ در كوهستان 100% به حق‌الزحمه رديف يك اضافه مي‌گردد.
     4ـ برداشت مسير در بهسازي راه‌ها هر كيلومتر 000/500 ريال و حداكثر تا مبلغ 000/000/5 ريال.

قسمت هشتم ـ تعرفه دستمزد كارشناسي براي رسيدگي به موارد اختلاف بين كارفرمايان و پيمانكاران

     3ـ دستمزد كارشناسي تشخيص موجه يا غير موجه بودن فسخ قرارداد:
     ماده 53 ـ دستمزد موجه يا غير موجه بودن فسخ قرارداد:
     1ـ براي قراردادهائي كه مبلغ ابلاغ شده آنها تا يكصد ميليون ريال باشد، مقطوعاً 000/750 ريال.
     2ـ براي قراردادهائي كه مبلغ ابلاغ شده آنها از يكصد ميليون ريال تا يك ميليارد ريال ‌باشد، نسبت به مازاد، يك و نيم در هزار.
     3ـ براي قراردادهائي كه مبلغ ابلاغ شده آنها از يك ميليارد ريال تا پنج ميليارد ريال باشد، نيم در هزار نسبت به مازاد.
     4ـ براي قراردادهايي كه مبلغ ابلاغ شده آنها از پنج ميليارد ريال بيشتر باشد نيم در هزار نسبت به مازاد تا حداكثر مبلغ 000/000/5 ريال.
     ماده 54 ـ دستمزد كارشناسي تعيين ميزان خسارت وارده:
     دستمزد تعيين ميزان خسارت وارده از عدم انجام تعهدات طرفين قرارداد تا مبلغ بيست ميليون ريـال، مقـطوعاً 000/500 ريال و از بيــست ميليون ريال به بـالا، نسبت به مازاد دو در  هزار تا حداكثر مبلغ 000/000/5 ريال.

قسمت نهم ـ تعرفه دستمـزد كارشناسي براي رسيدگي به اختلاف بين كارفرمايان و مهندسان مشاور

     ماده55 ـ الف ـ دستمزد كارشناسي رسيدگي به اختلافات در قراردادهايي كه مبلغ كل حق‌الزحمه مهندس مشاور كمتر از 000/000/200 ريال باشد:
     1ـ دستمزد رسيدگي به اضافه شدن مدت قرارداد و تشخيص موجه يا غير موجه بودن تأخيرات مهندس مشاور 4 درصد حق‌الزحمه مهندس مشاور در مرحله مربوطه و حداقل مبلغ 000/000/1 ريال.
     2ـ دستمزد تشخيص موجه يا غير موجه بودن فسخ قرارداد مهندس مشاور2 درصد حق‌الزحمه مشاور تا مقطع فسخ قرارداد.
     3ـ دستمزد تعيين حق‌الزحمه مهندس مشاور نسبت به امور مورد اختلافي كه حق‌الزحمه مربوطه در قرارداد تصريح نشده باشد 2 درصد حق‌الزحمه موارد اختلاف.
     4ـ دستمزد تعيين حق‌الزحمه مهندس مشاور براي خدمات انجام شده تا تاريخ فسخ يا خاتمه دادن به قرارداد 2 درصد حق‌الزحمه موارد اختلاف.
     5 ـ دستمزد بررسي مطالعات و گزارش و طرح‌هاي تهيه شده بوسيله مهندس مشاور 5 درصد حق‌الزحمه مهندس مشاور در مرحله مربوطه.
     ب ـ در قراردادهائي كه مبلغ كل حق‌الزحمه مهندس مشاور از دويست ميليون ريال به بالا باشد دستمزد كارشناسي نسبت به مازاد دويست ميليون ريال برابر 20 درصد دستمزد بند الف خواهد بود.

قسمت دهم ـ تعرفه دستمزد كارشناسان
گروه7ـ صنعت و فن شامل رشته‌هاي: (الكتروشيمي و پتروشيمي ـ فرآورده‌هاي شيميايي ـ امور انرژي هسته‌اي ـ صنايع نفت ـ برق (الكترونيك و مخابرات) ـ برق (ماشين و تاسيسات كارخانجات) ـ تأسيسات ساختماني ـ كامپيوتر (رايانه) ـ صنايع گاز و گازرساني ـ مهندسي پزشكي (لوازم و تجهيزات پزشكي) ـ مهندسي هوافضا ـ نساجي و رنگرزي)

     ماده56 ـ دستمزد كارشناسي رشته‌هاي فوق به شرح ذيل مي‌باشد:
     1ـ ارزيابي.
     1‌ـ1ـ تا سي ميليون ريال مقطوعاً 000/250 ريال.
     1ـ2ـ از سي ميليون تا يكصد پنجاه ميليون ريال، نسبت به مازاد، 4 در هزار.
     1ـ3ـ از يكصد و پنجاه ميليون ريال تا پانصد ميليون ريال، نسبت به مازاد 5/2 در هزار.
     1ـ4ـ از پانصد ميليون ريال به بالا نسبت به مازاد 1 در هزار و حداكثر تا مبلغ  000/000/7 ريال.
     تبصره ـ كارشناس موظف است ارزش كليه اقـلام را ضمن تهيه مشخصـات فني به تفكيك تعيين نمايد.
     حق‌الزحمه براساس مجموع ارزش‌هاي تعيين شده براي هر كارخانه و يا واحد صنعتي يا غير صنعتي در هر محل بطور يكجا محاسبه خواهد شد.
     ماده57 ـ دستمزد تعيين اجاره بها و اجرت المثل ماهانه ماشين آلات، تاسيسات فني دستگاههاي برقي الكترونيكي و ماشين آلات كارخانجات و موارد مختلف در رابطه با اين گروه:
     1ـ تا ده ميليون ريال 000/200 ريال.
     2ـ از ده ميليون ريال به بالا، نسبت به مازاد براي اجاره بهاي ماهانه هر كارخانه يا كارگاه، 15 درصد تا حداكثر مبلغ 000/000/3 ريال.
     ماده58 ـ دستمزد رسيدگي يا تهيه صورت وضعيت نسبت به امور تأسيسات آب، برق، گاز، مخابرات، آسانسور و موارد مختلف در رابطه با اين گروه براساس تعرفه مربوطه در ماده 40 محاسبه خواهد شد.
     ماده59 ـ دستمزد رسيدگي به امـور مهندسين مشـاور بر طبق تعـرفه رسيـدگي به موارد اختلاف بين كارفرمايان، مهندسيـن مشاور و پيمانـكاران براساس تعرفه مربـوط به قسمتهاي 8 و 9 محاسبه خواهد شد.

قسمت يازدهم ـ تعرفه دستمزد كارشناسان
گروه8 ـ فني و هنري شامل رشته‌هاي: (امور ورزشي ـ شعر و سرود ـ تئاتر و سينما و هنرهاي نمايشي ـ موسيقي ـ تشخيص اصالت خط و امضاء و اثر انگشت ـ چاپ و چاپخانه ـ تمبر ـ چيني و سراميك ـ كاشي ـ سفالگري ـطراحي عمومي و گرافيك ـ فيلم و عكاسي ـ تأليفات ـ صنايع دستي)

     ماده60 ـ دستمزد كارشناسي رشته‌هاي گروه8 بجز رشته عكاسي و امور سينمائي كه جداگانه در ذيل آمده بشرح ذيل است: 
     الف ـ دستمـزد كارشناسي رشته‌هاي گـروه8 در پرونده هاي غير مالي و در هر مورد بررسي (هر مستند) حداقل 000/200 ريال در صورتي كه كم و كيف كار ايجاب نمايد با توافق قاضي يا متقاضي با كارشناس و حداكثر 000/000/3 ريال.
     ب ـ دستمزد كارشناسي رشته‌هاي فوق در پرونده مالي:
     1ـ تا ده ميليون ريال مقطوعاً دويست هزار ريال.
     2ـ از ده ميليون ريال تا يكصد ميليون ريال نسبت به مازاد پنج در هزار.
     3ـ از يكصد ميليون ريال به بالا نسبت به مازاد يك در هزار تا حداكثر مبلغ 000/000/3 ريال.
     ماده61 ـ دستمزد كارشناسي مربوط به عكاسي و امور سينمايي.
     الف ـ امور مربوط به عكاسي و سينمايي.
     دستمزد رسيدگي به مسائل فني عكس و فيلم شامل: اختلاف رنگها ـ شرايط نوري ـ كمپوزيسيون « تركيب‌بندي» ـ پرسپكتيو ـ ظهور و چاپ حداقل دويست هزار ريال و حداكثر تا 000/000/2 ريال.
     ب ـ امور مربوط به فيلمبرداري و سينما.
     دستمزد رسيدگي به موارد اختلاف فيمابين كارفرمايان و تهيه كنندگان اعم از نويسنده ـ كارگردان ـ تصوير بردار ـ تدوين كننده ـ لابراتوار و صدابردار شامل:
     1ـ برنامه‌هاي كوتاه مدت و مستند اعم از فيلم و يا ويدئو (به استثناي انيميشن) حداقل دويست هزار ريال در صورتي كه كم و كيف كار ايجاب نمايد و يا براي برنامه‌هاي بلند مدت سينمايي حداكثر تا مبلغ 000/500/1 ريال.
     2ـ برنامه‌هاي انيميشن با توجه به حجم و ميزان و نوع كار براساس ماده59 خواهد بود.
     پ ـ دستمزد ارزيابي فيلم ـ وسائل و لوازم عكاسـي و فيلمبرداري و سينما و ويدئو به شرح زير است: 
     1ـ تا ده ميليون ريال مقطوعاً دويست هزار ريال.
     2ـ از ده ميليون ريال تا يكصد ميليون ريال نسبت به مازاد سه در هزار.
     3ـ از يكصد ميليون ريال به بالا نسبت به مازاد يك در هزار و حداكثر تا مبلغ سه ميليون ريال.
     ت ـ هزينه‌هاي مربوط به آزمايشگاه ـ استفاده از لوازم مونتاژ ـ دستگاههاي نمايش جهت بازديد فيلم و تصاوير تابع ماده 9 فصل اول مقررات عمومي خواهد بود.

قسمت دوازدهم ـ تعرفه دستمزد كارشناسان
گروه9ـ كشاورزي شامل رشته‌هاي: (كشاورزي و منابع طبيعي، دامپروري و دامپزشكي، آبزيان و شيلات، سم و سم‌شناسي، گياه پزشكي، صنايع چوب، محصولات دامي (پوست و چرم، سالامبور و روده) و محيط زيست طبيعي)

     ماده62 ـ دستمزد ارزيابي املاك مزروعي، باغها، جنگلها، مراتع و اراضي جنگلي، اراضي باير، ساختمانهاي روستايي به شرح زير است:
     1ـ تا مبلغ بيست ميليون ريال مقطوعاً 000/200 ريال.
     2ـ از مبلغ بيست ميليون ريال تا پانصد ميليون ريال نسبت به مازاد 5/1 درهزار.
     3ـ از پانصد ميليون ريال تا يك ميليارد ريال نسبت به مازاد يك در هزار.
     4ـ از يك ميليارد ريال به بالا نسبت به مازاد نيم در هزار و حداكثر تا مبلغ 000/000/5 ريال.
     ماده63 ـ دستمزد ارزيابي محصولات و فرآورده‌هاي كشاورزي و جنگلي و مراتع و دامي و شيلات بر مبناي ارقام بالا به اضافه 20% مي‌باشد.
     تبصره1ـ دام شامل اغنام و احشام و چهارپايان ـ طيور ـ زنبور عسل و كرم ابريشم مي‌باشد.
     تبصره2ـ دستمزد كارشناسي و ارزيابي و تعيين مال‌الاجاره و اجرت المثل ماشين‌آلات و تجهيزات و تأسيسات كشاورزي ـ دامـپروري و                دامپـزشكي ـ دام، آبزيان و شيلات به شرح مواد 56 و 57 حسب مورد مي‌باشد.
     ماده64 ـ دستمزد تعيين اجاره بهاي سالانه املاك مزروعي، باغها، مراتع و جنگلها به شرح زير است:
     1ـ تا مبلغ ده ميليون ريال 000/200 ريال.
     2ـ از مبلغ ده ميليون ريال تا پنجاه ميليون ريال نسبت به مازاد 15 در هزار.
     3ـ از مبلغ پنجاه ميليون ريال به بالا نسبت به مازاد 5 در هزار حداكثر تا مبلغ 000/000/3 ريال.
     ماده65 ـ دستمزد تعيين حق آباداني و حق ريشه و زراعت و نسق زارعانه و تعيين هزينه احياء و اصلاح تسطيح زمينهاي كشاورزي و باغات و حق غارسي به شرح زير مي‌باشد:
     1ـ تا مبلغ 5 ميليون ريال 000/200 ريال.
     2ـ از پنج ميليون ريال تا ده ميليون ريال نسبت به مازاد 15 درهزار.
     3ـ از ده ميليون ريال به بالا نسبت به مازاد 5 در هزار حداكثر تا مبلغ 000/000/1 ريال.
     ماده66 ـ دستمزد نمونه برداري بمنظور تعيين كيفيت و طبقه‌بندي محصولات زراعي، باغي، دامي، آبزيان، خوراك دام، مكمل و داروهاي مصرفي دامي با توافق قاضي يا متقاضي با كارشناس و حداكثر يك ميليون ريال.
     ماده67 ـ دستمزد تشخيص اراضي (داير و باير و موات) تا مساحت 1000 مترمربع 000/200 ريال و براي هر يك هزار مترمربع اضافه 10درصد به دستمزد فوق اضافه مي‌شود.
     ماده68 ـ دستمزد تشخيـص علـت و برآورد خسـارت نـاشي از زيـان‌هـاي وارده به مزارع و باغها ـ جنگلها ـ مراتع ـ شيلات ـ شبكه‌هاي آبياري و زهكشي و آبياري تحت فشار ـ دام و محصولات و فرآورده‌هاي كشاورزي و دامي و تأسيسات كشاورزي و دامپروري و شيلات و تجهيزات كشاورزي و خسارات ناشي از آفات نباتي و حيواني ـ مصرف مواد شيميايي و داروئي نامناسب ـ آلودگي آب و خاك و مواد غذايي به شرح زير است:
     الف ـ تشخيص علت خسارت 000/200 ريال.
     ب ـ برآورد خسارت تا ده ميليون ريال 000/200 ريال.
     پ ـ از ده ميليون ريال به بالا نسبت به مازاد 2 در هزار تا حداكثر 000/500/1 ريال.
     ماده69 ـ دستمزد افراز املاك كشاورزي براساس تعـرفه ارزيابي موضـوع ماده 62 به اضافه سي درصد خواهد بود در مواردي كه موضوع افراز املاك كشاورزي تقسيم تركه باشد بيست درصد به دستمزد ارزيابي مربوطه افزوده مي‌گردد.
     ماده70ـ در صورتي كه انجام امر كارشناسي مستلزم تهيه نقشه باشد دستمزد نقشه‌برداري بر طبق تعرفه مربوطه محاسبه خواهد شد.
     ماده71ـ دستمزد ارزيابي تجهيزات و مواد اوليه و محصولات و فرآورده‌هاي كشاورزي و دامي و جنگلي و شيلات و غيره موجود در انبارها براساس تعرفه ماده 12 محاسبه خواهد شد.
     ماده 72ـ دستمزد كارشناسي در امور مهندسين مشاور و پيمانكاران در اين گروه كارشناسان براساس تعرفه رسيدگي به موارد اختلاف بين كارفرمايان و پيمانكاران و مهندسين مشاور تعيين مي‌شود.
     ماده73ـ دستمزد تشخيص حدود ثبتي و رسيدگي به اختلافات آن املاك خارج از محدوده شهرها:
     ـ دستمزد مطالعه پرونده ثبتي و پياده نمودن پلاك مورد نظر و تشخيص حدود آن در املاك مزروعي حداقل پانصد هزار ريال.
     ـ در مواردي كه مساحت ملك بيش از يك هكتار باشد به ازاي هر هكتار مازاد 000/100 ريال حداكثر تا سه ميليون ريال.
     ماده74ـ دستمزد آزمايشات مربوط به خاك‌شناسي و تهيه نمونه‌هاي مورد لزوم بر مبناي تعرفه مؤسسه تحقيقات خاك و آب (خاك شناسي و حاصلخيزي خاك) و ضوابط مربوطه از طرف متقاضي پرداخت مي‌شود.

قسمت سيزدهم ـ تعرفه دستمزد كارشناسان
گروه10ـ مديريت و خدمات عمومي و اداري شامل رشته‌هاي: (آمارامور اداري و  استخدامي ـ امور آموزشي ـ امور گمركي ـ بيمه ـ امور كتاب و كتابداري ـ ثبت شركتها و علائم تجاري و اختراعات ـ جهانگردي و ايرانگردي فناوري اطلاعات (ICT/IT) ـ امور خبرنگاري و روزنامه نگاري ـ امور كار و كارگري ـ مديريت بازرگاني)

     ماده75ـ دستمزد كارشناسي در مورد كليه رشته‌هاي فوق: با توجه به كم و كيف كار با توافق تعيين مي‌شود و حداقل دستمزد 000/200 ريال و حداكثر سه ميليون ريال مي‌باشد.

قسمت چهاردهم ـ تعرفه دستمزد كارشناسان
گروه11ـ ايمني و حوادث شامل رشته‌هاي: امور  آتش سوزي و آتش نشاني، اسلحه شناسي، تأميني و امنيتي، حوادث ناشي از كار، مواد محترقه و منفجره (ناريه)

     ماده76ـ دستمزد كارشناسي در كليه رشته‌هاي فوق با توجه به كم و كيف كار با توافق تعيين مي‌شود و حداقل دستمزد 000/200 ريال و حداكثر 000/000/3 ريال مي‌باشد.

قسمت پانزدهم ـ تعرفه دستمزد كارشناسان ساير رشته‌ها

     ماده77ـ حق‌الزحمه كارشناسان ساير رشته‌هايي كه بعـد از تصويب ايـن تعـرفه به تصويب شوراي عالي كارشناسان رسمي مي‌رسد حسب مورد، براساس تعرفه گروه‌هاي مربوطه يا طبق مفاد ماده 10 تعرفه تعيين خواهد شد.
     ماده 78ـ با توجه به محروميت بعضي از مناطق كشور ارقام تعرفه مورد عمل در مورد مناطق محروم و يا اشخاص حقيقي كه استطاعت كافي ندارند به تشخيص قاضي پرونده يا كانون كارشناسان رسمي دادگستري تا 40% (چهل درصد) كاهش مي‌يابد.
     اين تعرفه در اجراي ماده 29 قانون كارشناسان رسمي دادگستري مصوب 1381 در تاريخ 23/5/1384 به تصويب رئيس قوه قضائيه رسيد و پانزده روز پس از انتشار در روزنامه رسمي، در سراسر كشور لازم‌الاجراست.

 

قوانین کاربردی محیطی در ارتباط با جنگل ها مراتع و آبخیزداری برای کارشناسان رسمی دادگستری

لطفا از لینک زیر بهره بگیرید. 

                     قوانین زیست محیطی برای کارشناسان رسمی

با تصاویر بسیار زیبا و دل انگیز از طبیعت سبز آذربایجان همراه با موزیک محلی سفری مجازی به این خطه خواهید داشت.

طبیعت آذربایجان(تصاویر)

موزیک آذری گوروش

شهرستان آذرشهر

خصوصيات جغرافيايي

 

موقعيت و وسعت:

شهرستان آذرشهر يكي از قديمي ترين و معروفترين بخش هاي شهرستان تبريز بوده كه قبلاً به نام دهخوارقان معروف و ناميده مي شد و در تاريخ 17/4/76 رسماً به شهرستان تبديل و توسط وزير كشور وقت و استاندار و مسئولين محلي و با حضور خانواده هاي معظم شهدا و ايثارگران و مردم متدين آذرشهر افتتاح و از تابلوي فرمانداري پرده برداري به عمل آمد. اين شهرستان در 30 كيلومتري مركز استان و شهر مركز آن يعني آذرشهر در 50 كيلومتري جنوب‌غربي استان بر سر راه تنها اتوبان بين شهري استان يعني اتوبان تبريز، آذرشهر و راه ترانزيتي تبريز مراغه و كردستان و استان هاي غرب كشور واقع شده است قسمت غربي آن محدود است به درياچه اروميه، و جنوب آن شهر عجب شير از بخش هاي شهرستان مراغه بوده و شمال آن بخش ايلخچي از بخش هاي شهرستان اسكو و شرق آن را قسمتي از كوههاي سهند و بخشي از شهرستان اسكو تشكيل مي دهد. اين شهرستان 1340 متر از سطح دريا ارتفاع داشته و مساحت آن حدود 1600 كيلومتر مربع مي باشد كه وسعت شهرستان حدود 93/3 درصد كل وسعت استان مي باشد، اين شهرستان داراي دو بخش و پنج دهستان و سه شهر و 41 روستاي تابعه مي باشد و از نظر موقعيت جغرافيايي در 37 درجه و 30 دقيقه عرض شمالي و 45 دقيقه شرقي قرار گرفته است.

 

چگونگي پستي و بلندي كوهها و ارتفاعات مهم:

            شهرستان آذرشهر در دامنه شمال غربي كوه هاي بلندي از سلسله كوه هاي سهند غربي و جلگه و سواحل درياچه اروميه قرار گرفته است، قسمت شرق و جنوب شرقي آن كوهستاني و در مغرب آن ساحل پست درياچه اروميه قرار گرفته است، بلندترين كوه آن قاف داغي و در اصطلاح محلي به نام قبله داغي مشهور بوده و دشت حاصلخيز آذرشهر و روستاهاي اطراف آن در آبرفت رودخانه و مخروط افكنه كوهها قرار گرفته اند و كوه قبله داغي و كوه جهنم در ينگجه و چپقلو و قالاداغي در جزيره اسلامي و كوههاي قدمگاه و پيرچوپان از كوه هاي معروف شهرستان مي باشد.

 

وضعيت آب و هوايي و ميزان بارندگي در شهرستان:

            شهرستان آذرشهر از نظر چگونگي آب و هوا يك تفاوت كلي با ساير بخش هاي مناطق كوهستاني آذربايجان داشته و از يك تمايز مخصوصي برخوردار است، موقعيت قرار گرفتن آن از نظر جغرافيايي در آب و هواي آن اثر بخصوصي دارد دوري و نزديكي به درياچه اروميه، واقع شدن در دامنه كوهستان ها، ارتفاع و موقعيت موجود در تعيين آب و هوا موثر مي باشد.

 

كوه هاي مرتفع جنوب و شرق آن بسيار برفگير و سرد كوهستاني است، ابرهاي باران زا كه از فراز تركيه و از منطقه درياي مديترانه و از غرب شهرستان مي گذرند بيشتر منطقه مزبور را تحت تاثير قرار مي دهند كه در زمستان اكثراً در جلگه ها باران و در مناطق كوهستاني برف مي بارد زمستان در آذرشهر همانند بعضي از شهرهاي استان زودرس و سرد و طولاني نيست تابستان ها به لحاظ وجود باغات و كشاورزي حاصل از مستعد بودن منطقه ملايم و مطبوع و گرماي زيادي ندارد و زمستان ها معمولاً از اواخر آذرماه شروع و در نيمه دوم اسفند ماه پايان مي يابد و ميزان بارندگي ساليانه حدود 388 ميلي متر مي باشد.

 

وضعيت پوشش گياهي، جنگل و مرتع:

            وسعت مراتع شهرستان آذرشهر 70500 هكتار بوده كه مقدار 11700 هكتار خوب و 26800 هكتار مرتع متوسط و 32000 هكتار آن مرتفع فقير مي باشد از كل وسعت فوق الذكر 17200 هكتار مراتع كوهستاني و 42800 هكتار كوهپايه اي و 10500 هكتار مراتع دشتي و بياباني مي باشد اكثر مراتع شوره زار و درجه 3 و 4 تشكيل گرديده است و قسمتي از مراتع بلنديهاي جزيره اسلامي به صورت حفاظت شده توسط اداره كل حفاظت محيط زيست استان اداره و نگهداري مي شود كه جهت چراي حيوانات از جمله بزكوهي و غيره متعلق به اداره محيط زيست استفاده مي گردد.

 

            مراتع ييلاقي آذرشهر قريه امير ديزج و روستاي جراغيل بوده كه اكثراً تيپ مراتع قسمت شرقي و جنوبي و جنوب شرقي و شمال شرقي آذرشهر جزو مراتع كوهپايه اي با پوشش نسبتاً فقير بوده و آثار فرسايش هاي مختلف نيز در آنها ديده مي شود. شهرستان آذرشهر فاقد جنگل طبيعي بوده گفتني است كناره هاي رودخانه آذرشهر چائي و روستاهاي قرار گرفته در طول آن داراي جنگل هاي شخصي و خصوصي بوده كه مناظر جالب و ديدني را در طول رودخانه مذكور بوجود آورده كه مورد استفاده توريستها خصوصاً اهالي استان در فصل هاي بهار و تابستان و پاييز قرار مي گيرد.

 

منابع آب شهرستان، آب هاي سطح الارضي، رودخانه، چشمه ها و قنوات آب هاي تحت الارضي:

آب شهرستان از آب رودخانه آذرشهر چائي كه از كوه هاي پر برف سهند سرچشمه گرفته تامين مي گردد اين رودخانه از به هم پيوستن چشمه هاي متعدد و ذوب شدن برف ها بوجود آمده و طول آن حدود 60 كيلومتر مي باشد كه پس از آبياري مزارع روستاهاي در مسير قرار گرفته اضافي آن به درياچه اروميه مي ريزد رودخانه مذكور تقريباً فصلي بوده و فعاليت آن اكثراً در اوايل بهار و آخر پاييز مي باشد و از خرداد ماه رو به خشكي مي گذارد و تنها آب موجود آن مورد استفاده زارعين روستاهاي شرق آذرشهر قرار مي گيرد اكثر روستاها داراي چشمه و قنوات قديمي هستند كه پس از خشك شدن رودخانه از آب آنها جهت استفاده كشاورزي بهره مي جويند با توجه به كشاورزي بودن خود شهر آذرشهر قبلاً چشمه هاي متعددي در اين شهر وجودداشته كه توسط مالكين حفر و استفاده كشاورزي به عمل مي آمد كه متاسفانه اخيراً و در سال هاي گذشته به علت عدم رسيدگي مالكين و تبديل آنها به فاضلاب هاي خانگي چشمه هاي مذكور در حال از بين رفتن مي باشند و در بخش گوگان و روستاهاي آن تامين آب مشروب و كشاورزي از آب چاه هاي عميق تامين مي گردد اخيراً نظر به احداث سدهاي خاكي ينگجه در قسمت شرق آذرشهر و سد مخزني هفت چشمه در قسمت جنوب آذرشهر و پرنمودن آنها در فصل زمستان از آب رودخانه آذرشهر چائي وجود سدهاي فوق تاثير بسزايي در پرباري آب چشمه ها و قنوات و چاه هاي آب شهرهاي آذرشهر و گوگان گذاشته است از آب هاي سطح الارضي موجود شهرستان چشمه معدني تاپ تاپان در 5 كيلومتري جاده آذرشهر مراغه واقع شده و در اين ناحيه از چهار محل آب به صورت خودجوش از زمين خارج مي شود كه داراي بيكربنات كلسيم و منيزيم گازدار و آهن دار سرد است و آب شرب شهر ممقان در قسمت شمال آذرشهر از تعداد سه حلقه چاه عميق تامين مي گردد و مزارع كشاورزي موجود در منطقه ممقان از طريق چندين رشته قنات و همچنين از چاه هاي عميق و نيمه عميق داراي مالكيت خصوصي سيراب مي گردند.

  

تعداد بخشها، شهرها، دهستانها و نقاط روستايي در سطح شهرستان:

            براساس آخرين تقسيمات كشوري شهرستان آذرشهر داراي دو بخش مركزي و گوگان و سه شهر آذرشهر، گوگان و ممقان و پنج دهستان به نام هاي دهستان قاضي جهان به تعداد 8 روستا، دهستان قبله داغي به تعداد 13 روستا و دهستان تيمورلو به تعداد پنج روستا و دهستان شيرامين به تعداد 8 روستا و دهستان جزيره اسلامي به تعداد 7 روستا به شرح جدول زير مي‌باشد.

نام شهرستان	نام شهرهاي تابعه	بخشها	نام دهستان	نام روستاها
آذرشهر	آذرشهر     ممقان	بخش مركزي	دهستان قاضي جهان	1- قاضي جهان 2- فيروز سالار 3- ينگجه 4- اخيجهان 5- دستجرد 6- خانمير 7- ديزج آقا حسن 8- غله زار
			دهستان شيرامين	1- شيرامين 2- پيرچوپان 3- الوانق 4- سيلاب 5- خانقاه 6- زينت لو 7- كوخالو 8- داشكسن
			دهستان قبله داغي	1- نـادينلـو 2- هفت چشمه 3- اميرديزج 4- دين‌آباد 5- صغايش 6- باداميار 7- آلمالوداش8-‌خراجو9-‌جراغيل 10- كلوانق 11- قرمز گل 12- قوشقرا 13- گواهير
	گوگان	گوگان	دهستان تيمورلو	1- تيمـورلـو 2- قـراغيــل 3- خـاصلو 4- قشلاق 5- قلعه
			دهستان جزيره اسلامي	1-‌سراي 2- آق گنبد 3- قپچاق 4- گميچي 5- بوراچالو 6- تيمورلو 7- بهرام آباد

 

بررسي وضعيت تقسيمات كشوري شهرستان و سوابق آن:

            شهرستان آذرشهر از قديمي ترين بخش هاي شهرستان تبريز بوده بطوري كه در سال 1306 شهرداري شهر آذرشهر مركز شهرستان تشكيل و شروع به كار نموده است و در سال 76 با دو بخش مركزي و گوگان و پنج دهستان به شهرستان ارتقاء يافته و داراي سه شهر آذرشهر مركز شهرستان، شهر گوگان مركز بخش گوگان و شهر ممقان از توابع بخش مركزي آذرشهر مي باشد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

خصوصيات جمعيتي

 

جمعيت و خانوار شهرهاي تابعه شهرستان آذرشهر و درصد رشد آنها از سال 1345 الي 1357

جمعيت‌و خانوار در سال نام شهر	1345		1355			1365			1375
	خانوار	جمعيت	خانوار	جمعيت	1355 به 1345 درصد رشد	خانوار	جمعيت	1365 به 1355 درصد رشد	خانوار	جمعيت	1375 به 1365 درصد رشد
آذرشهر	3072	15318	3816	19653	49/2	4322	26390	95/2	7230	31651	82/1
گوگان	1095	5707	1465	7384	58/2	1898	9222	22/2	2462	10503	30/1
ممقان	1427	7290	1646	8590	64/.1	79/2	10382	89/1	2621	10545	16%
جمع	5594	5/283	6927	35627		9499	45994		12313	52699

 

            و از كل جمعيت 98607 نفري شهرستان در سال 1375 تعداد 52699 نفر شهري به تعداد 12313 خانوار در شهرهاي تابعه آذرشهر ـ گوگان ـ ممقان و از تعداد 45908 نفر روستايي به تعداد 9900 خانوار در روستاهاي تابعه شهرستان ساكن مي باشند.

 

 

مأخذ: سازمان برنامه و بودجه آذربايجان شرقي

 

وضعيت اشتغال:

جمعيت ده ساله و بالاتر شاغل شهرستان بر حسب فعاليت اقتصادي سال 1375

شرح	تعداد	درصد
جمعيت شاغل	28272	100
جمعيت شاغل در بخش كشاورزي	2437	62/8
جمعيت شاغل در بخش صنعت و معدن	12403	87/43
جمعيت شاغل در بخش خدمات	12915	68/45
نامشخص	517	83/1

 

 

مأخذ: سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1375

 

بررسي ميزان افراد بيكار و علل بيكاري در سطح شهرستان:

            از كل جمعيت بالاي دهسال شهرستان آذرشهر تعداد 28727 نفر شاغل و تعداد 1055 نفر در سطح شهرستان بيكار مي باشند و برابر بررسي هاي به عمل آمده بيكاري اكثراً در بين قشر تحصيل كرده شهرستان مشهود بوده است.

وضعيت آموزش:

            براساس آخرين سرشماري آمار و نفوس و مسكن در سال 1375 در كل اين شهرستان تعداد 27891 نفر دانش آموز دختر و پسر در مقاطع تحصيلي كودكستان، ابتدايي، راهنمايي، دبيرستان و هنرستان فني حرفه اي و مدرسه استثنايي و پيش دانشگاهي مشغول تحصيل بودند كه از اين تعداد 62/32 درصد مربوط به مناطق روستايي و 58/67 درصد مربوط به مناطق شهري مي باشد در سطح شهرستان تعداد 188 آموزشگاه موجود بوده كه از اين تعداد 90 آموزشگاه در مناطق شهري و بقيه در مناطق روستايي داير است.

 

آثار تاريخي و نقاط ديدني:

الف) چشمه چهارسو:

اين چشمه در محله ستوباد آذرشهر، در ميدان كوچكي كه محل تقاطع چهار كوي باريك است، قراردارد طاقي مثمن با هشت ستون چوبي بر روي چشمه سايه افكنده و ستونها سرستوني به شيوه صفوي دارند. ظاهراً طرح اين طاق و سنگ چين چشمه مانند چشمه هاي جلوي مساجد بزرگ استانبول تركيه است كه در سال هاي اخير از سوي اداره ميراث فرهنگي جهت بهسازي تخريب و مدتها است به صورت نيمه تمام رها شده است.

 

ب) گورستان پيرحيران:

            اين گورستان به نام خواجه يوسف دهخوارقاني ملقب به پيرحيران يا باباحيران معروف شده است در وسط آن اطاق كوچكي وجود دارد كه قبر خواجه يوسف در آن قرار دارد اين مقبره در سال 1151 هجري قمري توسط حكم بيگ بن زكريا بيگ تعمير شد. تاريخ وفات پيرحيران ظاهراً محرم سال 670 هجري قمري بوده است. تنها آثار باقيمانده فعلاً قبر مذكور بوده و سنگ هاي حكاكي گورستان توسط افراد سودجو به محل هاي ديگر حمل و گورستان كلاً تخريب و به محل بازار هفتگي تبديل شده است.

 

ج) مسجد چهارسو ستوباد:

            در نزديكي چشمه چهارسو واقع شده است داراي 18 ستون چوبي با سرستون هاي چوبي است كه تقليدي از سرستون هاي دوره صفويه است بناي نخستين مسجد فروريخته و چندبار تعمير و تجديد بنا يافته، سرانجام به صورت كنوني در آمده است.

 

 

د) مسجد روميان:

            مسجد روميان سقفي چوبي دارد و مدخل سر در آن فاقد طاق و كتيبه اي است فقط دو پايه سنگي خوشتراش مارپيچي به شيوه صفوي از بناي سابق آن بجا مانده كه آنها را در دو طرف در ورودي مسجد كار گذاشته اند در زير مسجد چشمه اي جريان دارد كه در سال هاي اخير مسجد تجديد بنا گرديده و به مدل امروزي ساخته شده است.

 

هـ) مسجد محراب:

            در محله محراب واقع شده و به همين جهت به مسجد محراب معروف گرديده است طاق مرمرين درب ورودي آن از شاهكارهاي هنر حجاري به شمار مي رود، در پيشاني آن كتيبه اي با خط ثلث درشت عبارت در قال (الله سبحانه و تعالي و تقدس) و در متن كتيبه با خط جلي آيه شريفه اي در (سلام عليكم طبتم فادخلوها خالدين) و در گوشه پايين رقم (كتبه عبدالله) و در زير حاشيه كتيبه با خط ثلث ريز و خفي عبارت (عمل اسناد ملك علي بن استاد حسن علي حجار چوپاني) به طور برجسته كنده شده است. متن كتيبه و حواشي آن و ساير قسمت هاي طاق مرمرين همه با ختايي و شاه عباس و اسليمي گلدار و ماري و اژدر دهني برجسته زينت يافته است، با اينكه سقف مسجد بارها فرو ريخته و تعمير شده، ولي طاق مرمرين درب ورودي از حوادث مكرر به سلامت جسته است.

 

و) آثار باداميار:

            باداميار يا قدمگاه، روستاي در 12 كيلومتري جنوب شرقي آذرشهر است گورستان تاريخي باداميار بر روي پشته اي قرار دارد و سنگ نبشته ها و حجاري ها و مجسمه هاي متنوعي در آن به چشم مي خورد، سنگ نبشته ها و الواح قبور به خط كوفي و ثلث نو است، خطوط كوفي اغلب شيوه اي نزديك به تعليق دارند و بهترين نمونه آنها نوشته هاي سنگ قبر خواجه علي و پيرچوپان است، اما سنگ نبشته هاي ثنث تقريباً همه يكنواخت و يك دست است و نشان مي دهند كه در روزگاري كنده شده اند كه مذهب جعفري در آذربايجان رسميت و عموميت يافته و محبت خاندان نبوت در دلها جا گرفته و نام ائمه اطهار سلام الله عليهم اجمعين، زينت بخش كتيبه هاي قبور بزرگان علم عرفان شده است.

  

ز) آثار تورامين:

            روستاي متروك تورامين در چهل كيلومتري تبريز، بين شهرهاي ايلخچي و ممقان واقع شده است طاق سنگي سر در مسجد در كنار استخري در ساحل شمالي رودخانه تورامين افتاده است در قسمت بالاي اين طاق سنگي آيه شريفه (و ان المساجد لله فلاتدعو مع الله احداً) با خط ثلث درشت و در پايين آن عبارت (امر به عمارت هذا المسجد المبارك الخواجه ملك بن عبدالله سندي 920) و در دست چپ كتيبه در الفقر گيچي بيگ بن غياث الدين با همان خط و شيوه و كمي ظريفتر بطور برجسته كنده شده است، نوع سنگ كبود و محكم است، از سنگ چين پايه‌هاي مسجد نيز در چند نقطه نمونه اي به جاي مانده است و الان آثار فوق به صورت متروكه مي باشد.

 

ح) اولياي قاضي جهان:

            روستاي قاضي جهان از توابع گوگان در چهار كيلومتري شمال غربي آذرشهر قرار گرفته است بقعه اي گنبدواري در جنب مدرسه فجر و رضوان فعلي قرار دارد. ديوارهاي بقعه سنگي و گنبد آن آجري است، كف بقعه هفت پله پايين تر از سطح تپه است و در داخل آن گوري وجود دارد كه روي آن با كاشي هاي سبز رنگ ساده شش ضلعي پوشانده شده است، نام صاحب آن معلوم نيست ولي مردم مي گويند اين اوليا به معني پير و عارف و پارسا است شب هاي جمعه مردم روستا در آن گرد آمده و شمع روشن مي كنند و شايع است كه هر شب جمعه از قبر اوليا نور سبز رنگي ساطع مي شود.

 

ط) پير جابر ممقان:

            قبر پير جابر در ممقان واقع است اين قبر سنگ نبشته و كتيبه اي ندارد فقط سرلوح قبر بر رويه اي دروني ديوار غربي زاويه، و چهار قطعه سنگ كم عرض كه مجموعاً قسمتي از كتيبه ديوارهاي يك قبر قديمي را تشكيل مي دهند به كره بيروني ديوارهاي غربي و جنوبي زاويه نصب گرديده است دو قطعه از سنگ نبشته ها تاريخ 1135 هجري قمري دارد.

 

ي) تپه باستاني شيرامين:

            تپه باستاني در روستاي شيرامين قرار دارد كه در هفده كيلومتري جنوب غربي آذرشهر واقع شده است چند قطعه سنگ نيمه صيقل شده كه تصور مي رود از وسايل دفاعي مردم قديم اين ناحيه بوده، در آنجا بدست آمده است.

ك) تپه پير قطران:

سه تپه ساحل جنوبي رودخانه آذرشهر پشت سر هم قرار گرفته اند كه به تپه هاي آتشكده يا تپه پير قطران معروفند سطح بالاي تپه از سنگ هاي آتش نشاني قيرگون درشت كه در طول سده ها در مسير رودخانه ها سائيده شده اند پوشيده شده است، در چند جاي تپه حفاري به عمل آمده و قطعات بزرگ خمره هاي سفالي بدست آمده است، ظاهراً اين تپه روزگاري معبد يا گورستاني بوده است و سنگها را مردم آن زمان در آنجا گرد آورده اند.

 

ل) تپه مصلي:

            در انتهاي خيابان امام آذرشهر در ساحل شمالي رودخانه دهخوارقان واقع است كه مردم محل آن را (يوواداغي) يا (دوواداغي) و خواص (مصلي داغي) مي نامند. بالاي تپه پوشيده از الواح و سنگ نبشته هاي قبور است و درميان آن نه تنها كتيبه هاي تازخ، بلكه سنگ نبشته ها و قطعه سنگ هاي مفقود و منقش فراواني نيز به چشم مي خورد كه اغلب به سده هاي 7 و 8 هجري قمري است در وسط اين گورستان، مصلي يا نمازگاه بزرگي به طول و عرض متجاوز از يكصد متر تعبيه شده است كه سطح آن حدود يك متر از كف گورستان بلندتر است، محراب آن سنگ و آجر بنا گرديده است سنگها مربوط به قبور دوران هاي پيشين است فقط طاق سنگي منقوش وسط محراب سنگ قبر مرمرين به طول عمودي به ديوار نصب شده كه در روي آن چند بيت فارسي و دو آيه قرآن مجيد و چند عبارت عربي به خط ثلث دل انگيز بطور برجسته كنده شده و چند ترنج و اسليمي خوش طرح بر زيبايي آن افزوده است ظاهراً حجاري سنگ در سده‌هاي 8 و 9 هجري قمري صورت گرفته است.

 

 

م) قبرهاي تاريخي و بزرگ روستاي ينگجه از توابع آذرشهر

            داراي قطعه سنگ هاي بزرگي است كه حجاري آنها اعجاب انگيز است، هنگام تبديل اين گورستان به دبستان، اغلب سنگهاي حجاري شده و كتيبه ها و مجسمه هاي سنگي آن را خرد كرده در پاي ديوار مدرسه بكار برده اند و فقط سه قطعه بزرگ با حجاري زيبا سالم مانده است كه در حال حاضر در پاي ديوار مدرسه افتاده است و دو سه نوشته هايي به خط كوفي تزئيني و ثلث دارند.

 

 خصوصيات فرهنگي:

بررسي وضعيت زبان و ادبيات موجود شهرستان:

            زبان رايج محلي شهرستان تركي آذري است و اهالي منطقه به اين زبان تكلم مي كنند و زبان مكاتبه اي مردم زبان فارسي است، شعراي منطقه شعرهاي خود را به زبان تركي و فارسي مي سرايند و اكثر اشعار در مناسبت ها و ايام مذهبي به زبان تركي است و مردم تعصب خاصي به اين زبان دارند.

 

 

 

 

بررسي باورهاي مشترك مردم شهرستان:

            اهالي منطقه مسلمان و شيعه اثني عشري هستند و پايبندي به احكام اسلامي و عبادات و حفظ حجاب موجب پايين بودن ميزان فساد اخلاقي و منكرات و مفاسد اجتماعي است فرهنگ مبتذل غربي در قبل و بعد از پيروزي انقلاب اسلامي در منطقه رونق و نفوذي نداشته و مردم فرهنگ سنتي و اسلامي خود را كه همان اعتقادات قلبي مي باشد حفظ كرده اند، رفتارهاي اجتماعي مردم به شيوه سنتي و اسلامي مي باشد و برخوردها متناسب با رفتار نشات گرفته از اسلام است، مردم به نواميس خود ارزش خاصي قائل هستند و در اكثر موارد ارزش هاي اسلامي رعايت مي گردد.

 

بخش كشاورزي:

            كشاورزي و دامداري مهمترين بخش اقتصادي منطقه است و بيشترين جمعيت فعال را در خود جاي داده و مهمترين تامين درآمد خانواده ها به شمار مي رود كشاورزي منطقه اكثراً به شيوه سنتي و نيمه مكانيزه است مهمترين توليدات كشاورزي منطقه به ترتيب گندم، جو، سيب‌زميني و پياز، شير، گوجه فرنگي، هويج، ذرت و علوفه مي باشد، اكثريت قريب به اتفاق ساكنين منطقه مستقيماً از محل امور كشاورزي امرار معاش مي نمايند و يا در رابطه مستقيم با فرآورده ها و امور جنبي آن اشتغال دارند، عموماً مصرف خانوارها از اين محل تامين و مازاد بر ميزان مصرف نيز از طريق واسطه ها و افراد متفرقه به بازارهاي فروش در تبريز و ساير شهرستان‌ها انتقال مي يابد و نيازمندي هاي خانوارها به ساير كالاها از محل فروش محصولات كشاورزي تامين مي گردد.

 

بخش صنعت:

            شهرك شهيد سليمي در شهرستان آذرشهر واقع گرديده، اين شهرك توسط شركت شهركهاي صنعتي آذربايجان تاسيس گرديده و با توجه به اينكه شهرستان آذرشهر قبلاً جزو شهرستان تبريز بوده اكثر كارخانه هاي موجود توسط اداره صنايع تبريز واگذار گرديده است و تنها عده اي از كارگران ساده و نيمه ماهر از شهرستان آذرشهر در آن كارخانجات به كار اشتغال دارند البته احداث كارخانجات متعدد در اين شهرك در رفع معضل بيكاري و ايجاد زمينه اشتغال براي اهالي منطقه و افراد جوياي كار موثر واقع گرديده است، احداث كارخانه آهك هيدراته آذرشهر نيز توانسته است عده اي از افراد بيكار را جذب و مشغول كار نمايد، صنايع كوچك و متفرقه از قبيل نساجي، لپه سازي، آهك پزي، پتوبافي، آجرپزي، نخودپزي و كارگاه هاي متعدد تعمير كاري ماشين آلات كشاورزي و وسايط نقليه تانكر سازي، آبگرمكن سازي، حلبي سازي و غيره نيز توانسته است تعدادي از جمعيت فعال را جذب كنند.

 

بخش تجارت و خدمات:

            عمده تجارت اهالي شهرستان آذرشهر از طريق فروش قالي و محصولات كشاورزي مي‌باشد كه توليدات خود را از قبيل گندم و جو و سيب زميني و پياز و بادام و گردو و گوجه‌فرنگي، علوفه، صيفي جات و خشكبار در بازار به فروش رسانده و از اين طريق امرار معاش مي نمايند در اين بخش تنها افراد اندكي دست اندركار خريد و فروش بوده و عمده محصولات توليدي را جمع آوري و در ساير شهرها به صورت عمده به فروش مي رسانند، ضمناً در حدود 4000 نفر در قالب هشتاد اداره، بانك، آموزش و پرورش و غيره به فعاليت اشتغال داشته و از آن طريق امرار معاش مي نمايند.

 

 

 

شهرستان اسکو

خصوصيات جغرافيايي

 موقعیت و وسعت

شهرستان اسكو يكي از نزديكترين شهرستانهاي استان آذربايجان شرقي به مركز استان (شهرستان تبريز) مي باشد كه حدود سي كيلومتر از مركز استان فاصله دارد اين شهرستان با وسعت 9/1170 كيلومترمربع 67/2 درصد مساحت استان را دارا است و از شمال به شهرستانهاي بستان آباد و از مغرب به درياچه اروميه محدود است.

 طول جغرافيايي اسكو 46درجه و 6 دقيقه و 30 ثانيه و عرض جغرافيايي آن 37 درجه و 55 دقيقه است و با تهران 21 دقيقه و 12 ثانيه اختلاف ساعت دارد.جمعيت حدود هفتاد هزار نفر ساكن اين شهرسان در قالب دو بخش (بخش مركزي شهرستان و بخش ايلخچي) و سه شهر اسكو – ايلخچي و سهند و پنج دهستان گنبرف – باويل – سهند - تازه كند و شوركات جنوبي (40 پارچه آبادي روستا) در تشكل هاي مختلف اجتماعي به فعاليت هاي فردي و گروهي از آن جمله كشت و زرع – كارمندي و كارگري – دامداري و دامپروري – زنبورداري و باغداري – توليد و بافندگي – داد و ستد – تعليم و تعلم نسبت به تامين ممر معاش جهت ادامه حيات و ارتقاء سطح زندگي فردي و ترقي جامعه خود در تلاش و تقلا مي باشند.

 

چگونگي پستي و بلندي کوهها و ارتفاعات مهم

 اسكو منطقه اي ييلاقي با تپه ماهورهايي از بقاياي آتشفشانهاي سهند در دورانهاي پيشين مي باشد كنارهاي درياچه اروميه در غرب مسطح و جلگه اي و هرقدر از غرب به شرق پيش رويم ارتفاع زمين بيشتر شده تا به قله هاي سهند كه پيوسته پوشيده از برف مي باشد مي رسيم.

           بنابراين اسكو به مناسبت واقع شدن در مسير كوهپايه هاي سهند و برودت آن از يكطرف و بخارات و رطوبت درياچه اروميه از سوي ديگر داراي يكنوع آب و هواي ملايم و مرطوب مي باشد. اگر بخش مركزي شهرستان اسكو را مبداء قرار دهيم هر قدر بطرف مغرب (درياچه اروميه) پيش رويم زمين سرازير و هوا گرمتر و هر قدر بطرف مشرق كوههاي سهند رويم زمين سربالايي و هوا خنكتر و سردتر مي‌گردد.

           كوهستان سهند پس از سبلان يكي از بزرگترين و مهمترين برجستگيهاي آذربايجان شرقي و از معروفترين كوههاي آتشفشاني خاموش ايران است كه در 50 كيلومتري جنوب تبريز قرار دارد و سلطان داغي در شمال كوهستان سهند و در بخش مركزي شهرستان اسكو واقع شده است. اين كوه بعد از قله جام داغي سهند و در بخش مركزي شهرستان اسكو واقع شده است. اين كوه بعد از قله جام داغي سهند به ارتفاع 3710 متر و قوچ گلي سهند به ارتفاع 3700 متر سومين قله سهند محسوب مي شود كه كه 3476 متر ارتفاع دارد اين كوه يكي از كوههاي مهم آتشفشاني سهند بوده كه در حدود ده ميليون سال پيش فعال بوده است و بعلت برودت هوا و انجماد و انقباض، توده سنگ ها بصورت ورقه ورقه درآمده اند.

 

وضعيت آب و هوايي و ميزان بارندگي در شهرستان

شهر اسكو در جنوب تبريز و در شمال كوههاي سهند قرارگرفته و ارتفاع آن از سطح درياي آزاد حدود 1500 متر مي باشد. اين شهر به مانند ساير شهرهاي آذربايجان داراي تابستان كوتاه و ملايم و زمستانهاي سرد و طولاني مي باشد.

           بارندگي آن بيشتر در فصول سرد سال بوده و تابستانهاي آن خشك و گاهي با بارندگيهاي رگباري مي باشد متوسط بارش سالانه 288 ميلي متر مي باشد و بيشترين بارش ثبت شده در طول مدت آماري (1968 تا 1984)، 473 ميلي متر در سال و كمترين بارش سالانه ثبت شده 192 ميلي متر مي باشد.

           بيشتر بارندگي هاي بهاره مي باشد كه حدود 5/40% بارندگيها را شامل مي شود كه در اوايل بهار بصورت باران و برف در اواسط بهار بارانهاي مداوم مي باشد از اواسط خرداد به بعد معمولاً بارندگيها قطع و خشكي يا كم باراني تا اواخر شهريور ادامه مي يابد بارندگيهاي تابستان كه حدود 5% بارشها را شامل مي شود بيشتر بصورت رگبارهاي اتفاقي مي باشد و در بعضي تابستانها ممكن است اصلاً بارشي روي ندهد بارشهاي پاييزه كه حدود 5/25% بارندگيهاي سالانه را شامل مي شود از مهر شروع مي شود و در اوايل بصورت باران و در اواخر پائيز بصورت باران يا برف ريزش مي كند بارندگيهاي زمستانه تا حدود 29% بارشهاي سالانه بصورت برف مي باشد.

 

وضعيت پوشش گياهي ،جنگل و مرتع

شهرستان اسكو فاقد جنگل طبيعي مي باشد و وضعيت مراتع شهرستان بشرح زير
مي باشد:

الف: مراتع خوب 9500 هكتار كه كل توليد علوفه سالانه آن بطور متوسط 6308 تن كه برابر
24% كل مراتع شهرستان مي باشد.

ب : مراتع متوسط 28000 هكتار كه كل توليد علوفه سالانه آن بطور متوسط 8120 تن كه برابر 55% كل مراتع شهرستان مي باشد.

ج : مراتع فقير 8500 هكتار كه كل توليد علوفه سالانه آن بطور متوسط 340 تن كه برابر 21% كل مراتع شهرستان مي باشد.

 قابل ذكر است كه كلاً وسعت مراتع 46000 هكتار و كل توليد علوفه سالانه بطور متوسط 14767 تن مي باشد كه درصورت اجراي برنامه هاي احياء و اصلا مراتع، كل مراتع از قابليت خوبي برخوردار مي باشد.

 

منابع آب شهرستان : آبهاي سطح الارضي - رودها ، چشمه ها و قنوات ، آبهاي تحت الارضي

منابع آب شهرستان اسكو عمدتاً از طريق منابع زيرزميني تامين مي گردد.

           شيوه رايج در اين زمينه حفر و تجهيز چاههاي عميق و نيمه عميق است اغلب بهره برداري زراعي با صرف هزينه هاي قابل ملاحظه قسمت عمده اي از نياز آبي اراضي خودرا تامين و گاهاً نيز به آب فروشي اقدام مي كنند.

           در ضلع شرقي درياچه اروميه شورشدن آب با سرعت تصاعدي در حال پيشروي است آبهاي شور بطرف لايه هاي آبدار خشكي نفوذ و وضعيت نامطلوبي را بوجود مي آورد و اگر اين روند همين طوري پيش برود و موضوع بصورت جدي گرفته نشود آب و خاك منطقه كيفيت خودرا از دست داده و در امر زراعت و باغداري قابل بهره برداري نخواهدبود.

           بخش ديگري از منابع آب مورد استفاده، جريانات سطحي منطقه است كه عمده ترين آن رودخانه آجي چاي و سرشاخه‌هاي آب مي باشد.

آب سرشاخه هاي شيرين اين رودخانه در فصول پرآبي و براساس حقابه هاي موجود بين بهره برداران توزيع مي شود. ضمناً جريان رودخانه آجي چاي نيز در فصل بهار بدليل مناسب بودن كيفيت آن براي مصارف كشاورزي مورد استفاده زارعين و بهره برداران حاشيه رودخانه قرارمي گيرد.

 

تعداد بخشها ، شهرها، دهستانها و نقاط روستايي در سطح شهرستان

 

شهرستان اسكو داراي دو بخش (بخش مركزي اسكو – بخش ايلخچي) و سه شهر (اسكو – ايلخچي – سهند) و پنج دهستان به شرح زير مي باشد:

1-    دهستان سهند شامل روستاهاي اسفنجان (مركز دهستان) – كندوان – كهنمو – عنصرود – آمقان – اسكندان

2-  دهستان گنبرف شامل روستاهاي اربط (مركز دهستان) – گنبرف – كردآباد – مجارشين – اوچ تيه – آغچه كهل – قنديلو – آشيستان – كوهدل

3-  دهستان باويل شامل روستاهاي كلجاه (مركز دهستان) – باويل عليا – باويل سفلي – ديزج – بايرام – كوشن ميرزا رحيم

4-  دهستان شوركات جنوبي شامل روستاهاي خاصبان (مركز دهستان) – خورخور- سرين ديزج – شللو – ميرجانلو – مهدينلو – زين الحاجيلو – حسن آباد – علي آباد – قشلاق – بيگلو – خاصلر

5-    دهستان تازه كند شامل روستاهاي تازه كند (مركز دهستان) – نوجه ده – آخولا – بارانلو – قره تپه – ساتلو – كردلر

تعداد روستاهاي شهرستان 40 پارچه آبادي مي باشند كه 21 روستا تابع بخش مركزي و 16 روستا تابع بخش ايلخچي مي باشند.

 

بررسي وضعيت تقسيمات کشوري و سوابق آن
 

شهرستان اسكو در گذشته يكي از بخشهاي تابعه شهرستان تبريز بوده است. شايان ذكر است كه بخشداري اسكو در آذرماه 1321 شمسي تاسيس گرديده و قدمت و سابقه ايجاد و تاسيس بخشداري قبل از ارتقاء به سطح شهرستان بيش از 55 سال مي باشد ضمناً قبل از فرمانداري شدن اين شهرستان خسروشهر يكي از شهرهاي تابعه بخش اسكو بود كه در سال 1376 همزمان با ارتقاء بخشداري اسكو به فرمانداري خسروشهر و آباديهاي اصفهلان، لاهيجان، اسپس – قلعه چه و شيخ حسن از اين شهرستان منتزع و پس از ارتقاء به سطح بخش به شهرستان تبريز الحاق گرديد و شهر ايلخچي نيز به لخش ايلخچي تبديل و هم اكنون يكي از بخش هاي تابعه شهرستان اسكو مي باشد.

 

خصوصيات جمعيتي و انساني

 
بررسي وضعيت توزيع جمعيت شهرستان به تفكيك جمعيت شهري و روستايي عشايري

          بر مبناي سرشماري عمومي نفوس و مسكن سال 1375 كل جمعيت شهرستان اسكو 66763 نفر مي باشد كه تعداد 3803 خانوار با جمعيت 14383 نفر جمعيت ساكن در شهر اسكو و تعداد 2527 خانوار با 10348 نفر جمعيت ساكن در شهر ايلخچي مي باشد (جمعيت كل شهري شهرستان اسكو 24731 نفر مي باشد) تعداد كل خانوار و جمعيت روستايي شهرستان اسكو به ترتيب 9085 خانوار و 42032 نفر مي باشد كه در پنج دهستان (40 پارچه آباديهاي تابعه شهرستان) سكونت دارند.

از كل جمعيت مذكور 33714 نفر مرد و 33049 نفر زن مي باشد و جمعيت 6 ساله و بالاتر 5932 نفر و جمعيت 10 ساله و بالاتر 52902 نفر است.

تركيب سني و جنسي شهرستان به تفكيك مناطق شهري و روستايي به تفكيك

 گروه هاي بزرگ جمعيتي – خردسال – ميان سال – سالخورده

از نظر ساختار سني جمعيت شهرستان اسكو نسبت به ساير شهرستانهاي استان از جواني نسيتاً كمتري برخوردار است و تدريجاً به مرحله اي نزديك مي شود كه ويژگيهاي جمعيت جوان را نتوان در آن مشاهده نمود همچنانكه در جدول گروه هاي عمده سني شهرستان ديده مي شود نسبت گروه سني 14-0 ساله  7/33 درصد است و جمعيت 64-25 ساله در اين سال داراي بيشترين سهم ساختمان سني جمعيت با 1/40 درصد مي باشد.

 گروههاي عمده سني شهرستان به تفكيك جنس و نقاط شهري و روستايي در سال 1375

گروههاي عمده سني	كل شهرستان				نقاط شهري		نقاط روستايي
	درصد	جمع	مرد	زن	درصد	تعداد	درصد	تعداد
جمع	100	66762	34149	32613	100	24731	100	42031
كمتر از 15 سال	7/33	22499	11496	11003	2/33	8211	8/37	15887
24-15 سال	3/21	14220	7104	7116	2/21	5243	0/22	9247
64-25 سال	1/40	26772	13832	12940	7/40	10065	3/35	14837
65 سال و بيشتر	9/4	3271	1717	1554	9/4	1212	9/4	2060
نامشخص	0/0	0	0	0	0/0	0	0/0	0

  

ماخذ :

            سازمان برنامه و بودجه آذربايجان شرقي

 

  بررسي ميزان افراد بيکار و علل بيکاري در سطح شهرستان

از تعداد كل جمعيت فعال شهرستان (10 سال و بالاتر) 716 نفر براساس سرشماري عمومي نفوس و مسكن سال 1375 بيكار مي باشند كه با ايجاد تعاوني هاي چند منظوره مي توان نسبت به از بين بردن مشكل و معضل بيكاري اقدام نموده و يا با تشكيل شهرك و يا ناحيه صنعتي مي توان علاوه بر جذب افراد بيكار منطقه از ساير مناطق نيز افراد بيكار را در شهرك و يا ناحيه صنعتي به كار گمارد.

 

بررسي امکانات و پتانسيل هاي موجود در سطح شهرستان براي گذراندن اوقات فراغت

 
با توجه به اينكه سازندگان امروز و فرداي اين كشور مي باشند عليهذا لزوم رسيدگي به مسايل آنان و سوق دادن افكار آنها به راه صحيح و اصولي يكي از مسايل مهم مملكتي مي باشد كه توجه مسئولان كشور را به خود اختصاص داده است و از طرفي به دليل جوان بودن مردم ايران شايسته و مطلوب است به منظور جلوگيري از هرگونه عواقب و تنش هاي اجتماعي احتمالي در آينده به مسايل و مشكلات اين قشر از جامعه به صورت مضاعف پرداخته شود چرا كه اين افراد از سياستگزاران فرداي كشور در مراكز مختلف تصميم گيري خواهند بود. بيكاري، مشكل ازدواج و مشكلات اجتماعي و اقتصادي در ذهن و افكار جوانان تأثير بسزايي دارد و لزوم برنامه ريزي كاملاً حساب شده براي اين قشر شديداً احساس مي گردد.

ـ‌ امكانات و پتانسيل هاي موجود در سطح شهرستان عبارتند از:

سالن ورزشي چند منظوره سرپوشيده و ميدان فوتبال در شهرستان اسكو و ايلخچي

ميادين فوتبال در تعداد 6 روستاي تابعه شهرستان

كتابخانه عمومي در شهرهاي اسكو و ايلخچي

7 باب كتابخانه در روستاهاي تابعه شهرستان

كانون فرهنگي فجر اسكو و نصر ايلخچي

فضاي سبز و پارك بازي

يكباب سينما در شهر اسكو (مركز شهرستان) كه به دليل مشكلات حقوقي تقريباً بعد از پيروزي انقلاب اسلامي تعطيل مي باشد.

وجود دارالقرآن در برخي مساجد شهري و روستايي.

  وضعيت آموزش

 در سال 1375 تعداد كل دانش آموزان شهرستان اسكو 24937 نفر بوده كه از اين تعداد 67/54 درصد مربوط به مناطق روستايي و 33/45 درصد مربوط به مناطق شهري مي باشد. از كل دانش آموزان شهرستان اسكو 18/53 درصد در مقطع ابتدايي، 25/27 درصد در مقطع راهنمايي، 90/14 درصد در مقطع متوسه عمومي، 30/2 درصد در مقطع كودكستان، 76/0 درصد در مقطع بزرگسالان، ‌17/0 درصد در مقطع كودكان استثنايي، 44/1 درصد در هنرستان‌هاي فني و حرفه‌اي مشغول به تحصيل مي باشند.

 در شهرستان اسكو تعداد 215 آموزشگاه وجود دارد كه از اين تعداد 69 آموزشگاه در مناطق شهري، 146 آموزشگاه در مناطق روستايي داير مي باشند. سهم هر يك از مقاطع تحصيلي كودكستان، مدارس استثنايي، ابتدايي، راهنمايي، متوسطه عمومي و هنرستان‌هاي فني و حرفه اي از كل آموزشگاه هاي شهرستان به ترتيب 30/9، 47/0، 30/49، 23/30، 84/8 و 86/1 درصد مي‌باشد.

 در مقاطع مختلف تحصيلي به ترتيب ابتدايي به ازاء هر 25 نفر دانش آموز، راهنمايي به ازاء هر 23 نفر دانش آموز، متوسطه به ازاء هر 29 نفر دانش آموز، و به ازاء هر 12 نفر دانش‌آموز هنرستان، يك نفر كادر آموزشي وجود دارد. تراكم كلاسهاي مقاطع ابتدايي،‌ راهنمايي، متوسطه و هنرستان‌ هاي فني به ترتيب 23، 25، 37، 27 نفر مي باشد.

  

وضعيت اقتصادي

          براساس مندرجات جدول جمعيت دهساله و بيشتر شهرستان بر حسب فعاليت از نظر اقتصادي در سال 1375 حدود 51/43 درصد از جمعيت دهساله و بيشتر شهرستان از نظر اقتصادي فعال هستند. يعني كساني كه به كاري اشتغال داشتند و يا بيكار در جستجوي كار بودند. در همين سال جمعيت غيرفعال از نظر اقتصادي شامل زنان خانه دار،‌ دانش آموزان، صاحبان درآمد بدون كار، ساير و اظهار نشده 49/56 درصد از جمعيت دهساله و بيشتر را تشكيل مي دهند.

          در سال 1375 نرخ عمومي فعاليت شهرستان حدود 48/34 درصد،‌ بار معيشت معادل 99/2 و نرخ بيكاري شهرستان برابر با 04/3 درصد بوده است. بنابر اين در سال مذكور از هر يك صد نفر جمعيت فعال 96/96 نفر شاغل به كار بوده اند.

          فعاليت هاي اقتصادي در محدوده شهرستان اسكو مشتمل بر انواع فعاليت هاي منتسب به بخش كشاورزي مي باشد كه به صورت زراعت، باغداري، دامداري و غالباً آميزه اي از آنها ديده مي شود كه بطور كلي بر محور بهره برداري از زمين استوار است و فعاليت هايي كه جزء بخش صنعت به شمار مي آيد در اين منطقه وجود دارد و به نوعي با كشاورزي مرتبط است .

 

جمعيت ده ساله و بيشتر شهرستان بر حسب فعاليت از نظر اقتصادي در سال 1375

شرح		1375
		تعداد	درصد
كل جمعيت		66762	-
جمعيت ده ساله و بيشتر		52092	100
جمعيت فعال از نظر اقتصادي	جمع	23020	-
	شاغل	22321	-
	بيكاري جوياي كار	699	-
جمعيت غيرفعال از نظر اقتصادي و اظهار نشده		66762	-
نرخ عمومي فعاليت		-	48/34
بار معيشت		99/2	-
نرخ بيكاري		-	04/3

 

مآخذ:

ـ‌ سازمان برنامه و بودجه آذربايجان شرقي،‌ نتايج سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1375، واحد انفورماتيك و اطلاع رساني

 

وضعيت کشاورزي

اراضي شهرستان اسكو مستعد براي توسعه كشاورزي و زراعت و باغداري مي باشد و امكانات بالفعل و بالقوه موجود در سطح شهرستان از ساير شهرستان هاي استان بالاتر و بيشتر مي باشد.

           از نظر باغداري اين منطقه از اهميت فوق العاده اي برخوردار بوده و مساحت و وسعت باغات داير اين موضوع را اثبات مي كند ضمناً ميزان توليدات محصولات سردرختي و كشاورزي اين منطقه از قبيل گردو، برگه زردآلو،‌ بادام (گونه هاي ديرگل)، بذر يونجه، زيره، گندم، جو، سبزيجات، چغندر قند،‌ انگور، فندق، سيب و گلابي، گل سرخ و بويژه پياز در سطح استان و كشور و حتي خارج از كشور مطرح مي باشد. وجود حدود 200000 واحد دامي و تعداد قابل توجهي گاوداري و مرغداري صنعتي در منطقه (مرغ اجداد خاصبان ـ گاوداري نگين آذر ساتلو) و 50000 هكتار مراتع خوش خوراك در دهستان هاي تابعه نشانگر اين موضوع است كه شهرستان اسكو در امر كشاورزي و زراعت و باغداري فعال بوده و با تكميل عمليات اجرايي سد شهيد مدني تبريز و بهره برداري از پروژه مذكور مساحت قابل توجهي از اراضي دهستان هاي تازه كند و شوركات جنوبي از حالت ديم به حالت آبي تبديل خواهد شد و مزرعه شيلاتي ماهيان گرم آبي براي توليد انواع ماهيها در ضلع غرب بخش ايلخچي در حال احداث مي باشد كه در صورت تكميل و به بهره برداري رسيدن پروژه حدود 600 نفر اشتغالزايي خواهد داشت.

 

توزيع اراضي شهرستان اسكو:

          اراضي شهرستان بالغ بر 29504 هكتار مي باشد كه 9091 هكتار آن را زراعت آبي و 15895 هكتار را زراعت ديم و 3862 هكتار را باغات مثمر و 656 هكتار را باغات غير مثمر تشكيل مي دهند.

 

نقاط تاريخي و ديدني

الف – کندوان يا کندوجان:

          يكي از روستاهاي دهستان سهند مي باشد كه در 18 كيلومتري جنوب  اسكو در دامنه سرسبز سلطان داغي و در 50 كيلومتري جنوب غربي تبريز واقع شده است. روستاي تاريخي كندوان در دامنه شمالي ارشد داغي و قسمت غربي توده كوهستاني سهند در بخش شرقي دره آبرفتي قرار دارد. اين روستا طبق سرشماري عمومي نفوس و مسكن سال 1375، 137 خانوار و 750 نفر جمعيت دارد كه به كار كشاورزي و دامداري و صنايع دستي اشتغال دارند.

 آنچه به كندوان هويت باستاني داده وجود 117 خانوار و منزل مسكوني در درون توده‌هاي مخروطي و هرمي شكل صخره اي كه روستاييان كندوان داخل اين توده ها براي خود خانه مسكوني، آغل، انبار، كارگاه ايجاد كرده اند.

           وجه تسميه كندوان به خاطر خانه هاي كندوئي شكلي مي باشد كه در دل صخره هاي كراني كله قندي شكل تعبيه شده است و از خصوصيات اين خانه هاست كه هواي داخل آن در زمستان گرم و مطبوع و در تايستان خنك مي باشد و درست برعكس بيرون كه در اين دهكده در تابستان مطبوع و معتدل و در زمستان و پربرف مي باشد.

           كوچه هاي دهكده كندوان در حقيقت همان شيارهاي ناشي از جريان تخريبي آب هاي جاري است، خانه هاي صخره اي و سنتي كندوان از جنس لارها (Larha) و اينمبريست (Inembridt) است كه در اثر مخلوط شدن مواد آتشفشان سهند با گل و لاي حاصله از باران‌هاي سيل آسا به وجود آمده است و تپه هاي مخروطي و هرمي شكل بيش از 60 متر ارتفاع دارند كه در درون هر مخروط بين دو يا چهار طبقه مسكن ساخته شده است كه در اصطلاح محلي به اين طبقات ( گيران – كران) مي گويند.

           درباره اوضاع معماري سنتي كندوان تعدادي از محققان و جغرافي دانان اعتقاد دارند كه كندوان در ايران نظيري ندارد و نوع معماري آن از نوع معماري صخره اي است و چنين تعريف مي كنند كه معماري صخره اي، از نظر بازسازي بسيار پراهميت تر از معماري معمولي است.

           در معماري معمولي به وسيله مصالح ساختماني آهك  و گچ و خشت، هيات اصلي معماري را به وجود آورده اند. در معماري معمولي فضا نتيجه هيات اصلي و حجم ساختمان است در صورتي كه در معماري صخره اي، عكس آن جريان دارد يعني معماي از فضا شروع مي‌شود. در مورد ايجاد طبقاتي به نام (كران) كه خانه هاي كندوان در داخل اين طبقات كنده شده نوع خاصي از معماري را به خود اختصاص داده است عقيده محققان چنين است.

           معماري صخره اي روستايي كندوان در رابطه با كران هاي طبيعي و مناظر اطرافش دنيايي از زيبايي را آفريده است كه در اثر فعل و انفعالات آتشفشاتي كوه سهند منظره اي بديع، در يكي از خوش آب و هواترين نقاط آذربايجان ايجاد شده است كه بيشتر به نظر خواب و خيال مي آيد.

           ده ها واحد كران گوناگون چندتايي، جفتي، تكي، مخروطي، دوكي شكل يكي از مهم‌ترين مناظر طبيعي سرزمين ايران را مجسم ساخته است.

           بررسي هاي مربوط به نمونه شناسي يا تيپولوژي (Tipology) خانه هاي صخره اي كنداوان بررسي هاي مربوط كه مهم ترين خصوصيت آن در ايجاد فضا پيروي اجباري از طبيعت و فرم ( كران ها)، در روستاي كندوان كران ها عموماً داراي دو طبقه است و در بعضي موارد سه و حتي چهار طبقه نيز در آنها ايجاد كرده اند.

           از طرفي وجود آب معدني بسيار گوارايي كه به عقيده پزشكان و مردم محل براي امراض كليوي بسيار مفيد و شفابخش است. وجود آب معدني گوارا، خانه هاي صخره اي و مخروطي منحصر به فرد، دره سرسبز و خرم، آب و هواي بسيار مطبوع كوهستاني و وجود لبنيات مرغول و دلپذير و عسل طبيعي از ديرباز روستاي كندوان را مود توجه علاقمندان قرار داده است و محيط آرام بخش و سكونت شبانگاهي روستا توام با نسيم دلپذيري كه از سهند زيبا مي وزد.

           جالب ترين انگيزه براي علاقمندان و محققان در ديدار از كندوان علاوه بر خانه هاي نوع معماري صخره اي وجود آب هاي معدني سرد و بسيار گواراي كندوان است كه اخيراً شهرت خاصي پيدا كرده و سبب جلب تعداد كثير مسافر و دردمند به كندوان شده است.

           يكي از چشمه ها كه از اهميت شايان و شهرت خاصي برخوردار است در نزديكي روستاي كندوان تحت عنوان چشمه آب معدني كندوان ظاهر شده است جريان آب اين چشمه دائمي بوده و تقريباً به طور يكنواخت مي باشد. با اين كه در فصول پرباران تغييراتي در دبي چشمه به وجود مي آيد. آب دهي لحظه اي چشمه حدود نيم ليت در ثانيه است موقعيت دهانه چشمه به صورت كف دره اي و دو دهانه بوده و انتقال آب از حدود 10 متري به وسيله لوله پليكا به منبع آب انتقال يافته و داراي مالكيت عمومي مي باشد.

           درمان با‌ آب معدني و به اصطلاح علمي كرونوتراپي، يكي از انواع معالجه به طريقه فيزيكي مي باشد. اكنون آب چشمه معدني كندوان يكي از موثرترين منابع طبيعي جهت از بين بردن سنگ كليه شهرت پيدا كرده است.

           بر اساس آزمايشات انجام گرفته آب كندوان بر روي سنگ فسفات L آپاتيت اثر كرده و سبب متلاشي شدن آن گرديده است. ( توسط خانم سهيلا فرهنگي كه زيرنظر آقايان دكتر يوسف البرز – دكتر علي زاده – دكتر فرخ حسن زاده) تشخيص شيمايي فسفر و كلسين در محلول جاري سنگ مزبور كاملاً مثبت بوده و اين آزمايش چندين بار تكرار و تاثير آب بر سنگ آپاتيت به اثبات رسيده است چرا كه از وزن سنگ نيز كاسته شده بود. بنا به نظر محققان فوق و به علت اسيدي بودن آب كندوان كه PH آن در حدود 8/6 مي باشد و با در نظر گرفتن تركيب شيمايي سنگ هاي فسفاته، آب كندوان با خاصيت اسيدي خود بر روي سنگ فوق كه حاوي تركيب فسفاته مي باشد به طور (Lnvitro) تاثير مي نمايد و سبب متلاشي شدن آن مي گردد.

 

ب – قله سلطان داغي از كوهستان سهند يا زيارتگاه اسامه سپهسالار لشكر اسلام:

          كوهستان سهند پس از سبلان يكي از بزرگترين و مهمترين برجستگيهاي آذربايجان‌شرقي و از معروفترين كوههاي آتشفشاني خاموش ايران است كه در 50 كيلومتري جنوب تبريز قرار دارد و سلطان داغي در شال غربي كوهستان سهند و در شهرستان اسكو واقع شده است اين كوه بعد از قله جام داغي سهند به ارتفاع 3710 متر و قوچ گلي سهند به ارتفاع 3700 متر سومين قله سهند محسوب مي شود كه 3476 متر ارتفاع دارد اين كوه يكي از كوههاي مهم آتشفشاني سهند بوده كه در حدود ده ميليون سال پيش فعال بوده است و به علت برودت هوا و انجماد و انقباض، توده سنگها بصورت ورقه ورقه درآمده اند.

 
پ – بقعه امامزاده اسكو:

          بر روي تپه‌اي در جنوب اسكو و مشرف به شهر واقع شده، گنبدي دارد آجري و بلند كه چهار منفذ كوچك در چهر روي آن تعبيه شده است. در ورودي بقعه به دهليز كوچكي باز مي‌شود كه راهي به درون بقعه دارد و يك ضريح چوبي كهنه روي قبر امامزاده نهاده اند.

          در كنار يكي از قبور سنگ طاق مانندي موجود است كه تقريباً دو ثلث آن در خاك فرو رفته و مردم محل آنرا «سانجي داشي» و يا سنگ سرفه مي گويند و معتقدند كه بچه هايي كه سياه سرفه بگيرند اگر از زير آن سنگ عبور كنند به جهت اينكه اين سنگ دروازه اولياء ا... بوده شفا پيدا مي كنند و از جميع امراض در امان خواهند بود. طبيعت جذاب و آب معدني روستاي عنصرود:

 

ت- روستاي عنصرود:

          يكي از اقراء پرجمعيت دهستان سهند مي باشد كه داراي طبيعت جذاب و سرسبز و چشمه هاي آب معدني بوده كه بعلت عدم راه دسترسي مطلوب آنطور كه بايد و شايد در سطح شهرستان و استان شناخته نشده است و نياز به ايجاد و احداث راه مناسب به منظور توسعه صنعت توريسم دارد كه در صورت ايجاد امكانات لازم و معرفي توسط ارگانهاي ذيربط مي تواند در توسعه اقتصادي و اجتماعي قريه مذكور و قراء همجوار خيلي موثر باشد.

 

ث – پير حيدر:

          مردي زاهد و گوشه نشين كه بنوشته مرحوم آقاي كارنگ ... از سمنان به تبريز آمده بعد در اسكو سكونت گزيده است، مقبره او به همراه پسرش باباشكر الله در شرق محله سوسيان در روي تپه اي قرار گرفته و اين منطقه بنام وي نامگذاري شده است، قبر پير حيدر خاكي است و كتيبه اي ندارد و يا داشته از بين رفته است. وفات پير حيدر در دوازدهم صفر 856 قمري در اسكو اتفاق افتاده است پائين تپه باغهاي باصفاست و باغ خليل اوف از آن جمله است و خليل اوف كه نامش حاج سيدرضا اسكويي و برادرش سيد حسن بود هر دو فرزندان حاج خليل و باني دبستان برادران اسكويي در اسكو هستند.

 

ج - مزار الله بنده سي:

          بر فراز تپه اي بلند در جنوب شرقي اسكو بقعه اي وجود دارد كه سابقاً گنبد خشتي داشته و اكنون فروريخته است در درون بقعه قبر سنگي ساده اي هست بدون نوشته و تاريخ فوت كه قبر متعلق به پير گمنامي است كه او را الله بنده سي «بنده خدا» مي گويند و قبر سنگي ديگري در بيرون بقعه وجود دارد كه گوينده يكي از مريدان پير است و مردم به صاحب اين قبر هم مانند ديگر بقعه اعتقاد دارد و در روزهاي متبرك به زيارت آن مي روند و نذر مي گويند.

 

چ – مسجد پايتخت :

          درست در وسط دو محله عليا و سفلي اسكو واقع شده و مسجدي كوچك و آباد بدون ستون با ديوارهاي عريض و طاق خشتي محكم و قديمي بر روي ديوار جنوب مسجد سنگ نوشته مرمريني بطول قريب يك متر و عرض شصت سانتيمتر وجود دارد.

مضمون سنگ نوشته چنين است: قال الله تبارك و تعالي ان المساجد الله و لا تدعوا مع الله احداً وفق اله سبحانه و تعالي عبدالملتجي بوفور الطاعه راغمي حاجي عوض بن اخمد. بتجديد هذالعماره شريفه المباركه بعد تخريبها. بحمدالله و سبحان و تمت به اهتمامه و جرز ذالك في شهور سنته احد و سنين بعد الالف من الهجره النبويه و در حاشيه دست راست كتيبه عبارت «لااله الا الله» «محمد رسول الله» «علي والي الله».

          با همان خط و شيوه ثلث جلي بطور برجسته كنده شده است.

از مضمون اين سنگ نوشته برمي آيد كه اين مسجد نيز در دوره استيلاي روميان يا بعبارت ديگر عساكر عثماني مانند مساجد ساير بلاد آذربايجان تخريب شده و پس از مراجعت و و هزيمت آنان دوباره توسط يكي از ثروتمندان اسكو بنام حاجي عوض بن احمد در سال 1061 هجري قمري مرمت و تجديد بنا شده است.

 

ح- مسجد جامع اسكو:

          اين مسجد كمي بالاتر از مسجد پايتخت در كنار خيابان اصلي و ميدان بزرگ اسكو واقع شده كف آن 2 متر از سطح خيابان بالاتر است. شش ستون سنگي و 12 گنبد ضربي آجري دارد سر ستونهايش سنگي مي باشد. اهل محل تاريخ بناي مسجد را همزمان با تاريخ تجديدبناي مسجد پايتخت مي دانند. بهرحال مسجدي است آباد و خوش طرح ، مفروش داير و نمونه زيبائي از سنگ معماري مساجد دوره شاهان صفويه.